 |
| Po lewej stronie fotografii okrągły budynek Towarzystwa Higienicznego. Na drugim planie hotel Europeiski i Bristol. |
 |
| Po prawej stronie fotografii okrągły budynek Towarzystwa Higienicznego. Na drugim planie, za Wisłą, tak jakby na przedłużeniu ulicy Karowej, znajdowało się gimnazjum Korczaka na ulicy Brukowej, teraz ul. Okrzei. |
Z mojego świata wspomnień: Janusz Korczak na ulicy Karowej
Dopiero po wielu latach zrozumiałem, że sala wykładowa Towarzystwa Higienicznego na ulicy Karowej w Warszawie, dokąd często chodziłem w latach pięćdziesiątych na tak zwane poranki dla dzieci, to ta sama sala, w której Janusz Korczak wygłaszał swoje przedwojenne odczyty. Piękna, wysoka sala z galerią, która cicho przechowuje echa dawnych idei.
Dnia 4 marca 1923 roku w budynku Polskiego Towarzystwa Higienicznego przy Karowej 31, Janusz Korczak wygłosił odczyt zatytułowany „Świat wspomnień dziecka”. Z mojego własnego świata wspomnień pamiętam, jak mój ojciec, „Pan Misza” (Michał Wróblewski / Wasserman), powtarzał za Korczakiem, jak ważny jest „higieniczny tryb życia”. Po wojnie ojciec zaczynał każdy dzień dokładnie tak, jak za czasów, gdy był bursistą i pracownikiem w Domu Sierot – od obowiązkowej gimnastyki porannej. Ta prosta, codzienna rutyna była żywym, fizycznym śladem korczakowskiej dyscypliny, który ojciec przeniósł przez piekło getta i wojny do naszego powojennego domu.
Oaza zdrowia publicznego: Karowa 31
Warszawskie Towarzystwo Higieniczne (później Polskie Towarzystwo Higieniczne) powstało w 1898 roku z inicjatywy grona zapalonych działaczy społecznych, higienistów i pedagogów. Cel był jeden – propagowanie w społeczeństwie zdrowia publicznego, ochrony macierzyństwa oraz higieny dziecięcej. Dla Korczaka – lekarza-pediatry – była to idealna, najbardziej prestiżowa trybuna w stolicy.
W gmachu przy Karowej 31, wybudowanym w latach 1913–1915 (budynek szczęśliwie przetrwał wojnę i istnieje do dziś), mieściły się bogata biblioteka z czytelnią, nowoczesne pracownie badań naukowych oraz wspomniana amfiteatralna sala wykładowa. Na przedwojennych fotografiach tego rejonu widać dom Warszawskiego Towarzystwa Higienicznego, po lewej stronie tyły kościoła Wizytek, a w głębi, na drugim planie, sylwetki luksusowych hoteli Europejskiego i Bristol. To w tym otoczeniu warszawska inteligencja spotykała się, by słuchać Starego Doktora.
Niemy świadek kryzysu: Afisz i hiperinflacja 1923 roku
Zachowany afisz zapowiadający ten konkretny odczyt jest niezwykle ciekawym dokumentem epoki. Uwagę zwraca podany na samym dole koszt wejściówek: 2100–3000 marek polskich. Ta astronomiczna na pierwszy rzut oka suma kryje w sobie twardą i dramatyczną rzeczywistość ekonomiczną początku 1923 roku. Polska przeżywała wówczas katastrofalny kryzys finansowy i galopującą hiperinflację, tuż przed reformą Władysława Grabskiego i wprowadzeniem złotego. Waluta traciła na wartości z dnia na dzień – w marcu 1923 roku cena 3000 marek nie była wcale majątkiem; odpowiadała zaledwie wartości kilku bochenków chleba lub skromnego obiadu. Bilety te, sprzedawane m.in. w Księgarni Robotniczej przy ul. Wspólnej 17, miały wymiar czysto charytatywny. Cały dochód z prelekcji przeznaczony był na ratowanie najmłodszych.
Organizatorem wydarzenia było bowiem Towarzystwo „Nasz Dom”. W Pruszkowie od 15 listopada 1919 roku istniała już placówka opiekuńczo-wychowawcza dla dzieci robotniczych, utworzona przez Marynę Falską, Janusza Korczaka i Marię Podwysocką. W 1923 roku powołano oficjalne Towarzystwo „Nasz Dom”, którego nadrzędnym celem było organizowanie stałej pomocy materialnej dla pruszkowskiego zakładu.
W prace towarzystwa i zbiórki funduszy – w tym poprzez odczyty takie jak ten na Karowej – zaangażowała się aktywnie między innymi żona Marszałka, Aleksandra Piłsudska. To dzięki tym wspólnym wysiłkom, biletom kupowanym „hojną ręką” przez warszawiaków oraz zaangażowaniu związków zawodowych, zgromadzono wkrótce gigantyczne fundusze na zakup działki na Bielanach. Pozwoliło to na budowę nowej, legendarnej siedziby w kształcie samolotu, zaprojektowanej przez architekta Zygmunta Tarasina przy ścisłej współpracy z Januszem Korczakiem. W 1928 roku „Nasz Dom” mógł ostatecznie rozwinąć skrzydła i przenieść się z Pruszkowa na Bielany.
Wystąpienie Korczaka z marca 1923 roku na Karowej było więc jedną z tych małych cegiełek, z których ulepiono późniejszy, bezpieczny świat bielańskiego samolotu – świat, który kilkanaście lat później miał brutalnie zderzyć się z wojennym koszmarem.
W 1928 r. Nasz Dom przeniesiono z Pruszkowa do nowo wybudowanego budynku na Bielanach. |
| Po prawej stronie fotografii okrągły budynek Towarzystwa Higienicznego. Na drugim planie, za Wisłą, tak jakby na przedłużeniu ulicy Karowej, znajdowało się gimnazjum Korczaka na ulicy Brukowej, teraz ul. Okrzei. |
TOWARZYSTWO „NASZ DOM” (w PRUSZKOWIE)
W niedzielę dn. 4 marca 1923 roku, o godzinie 11 rano
W Sali Towarzystwa Higjenicznego Karowa 31
odbędzie się
ODCZYT
DR. JANUSZA KORCZAKA
p. t. Świat wspomnień dziecka
Bilety w cenie 2100–3000 mk. do nabycia w księgarni „Książka” (ul. Krucza 28, wejście od Hożej) i w ks. Robotniczej ul. Wspólna 17.
http://fcit.usf.edu/HOLOCAUST/korczak/photos/naszdom/
https://jimbaotoday.blogspot.com/2015/04/projekt-teresina-i-korczaka-nasz-dom-na.html
