Współpraca Janusza Korczaka i Maryny Falskiej.

Korczak w swoim CV tak opisał okres I wojny światowej: Powołany do wojska, w ciągu 4 lat byłem młodszym ordynatorem polowego lazaretu 4. dywizji 5. Korpusu. – Zwolniony z powodu choroby, przez czas pewien byłem lekarzem przytułków dla dzieci wysiedl. (Związek ziemian).

Współpraca Janusza Korczaka i Maryny Falskiej to fascynujący temat, ponieważ ich relacja zrodziła się i ukształtowała w skrajnych, wojennych warunkach, albowiem w czasie I wojny światowej los rzucił oboje do Kijowa. Janusz Korczak znalazł się tam jako zmobilizowany lekarz polowy armii carskiej (pracował w szpitalu wojskowym i lazaretach w pobliżu frontu). Maryna Falska (wówczas owdowiała i głęboko dotknięta stratą swojej malutkiej córeczki) postanowiła poświęcić się opiece nad najsłabszymi, obejmując kierownictwo nad Wychowawczym Domem Chłopców w Kijowie. Było to schronisko i internat dla około 60 polskich chłopców – w większości wojennych sierot i uchodźców, którzy przyjechali do miasta, by uczyć się rzemiosła. Korczak, mając krótkie przepustki z pracy w szpitalu, zaczął odwiedzać ten internat przy ulicy Bogoutowskiej. Z czasem, aż do 1918 roku stał się jego stałym, choć nieregularnym gościem i mentorem.

Kluczowym momentem tej współpracy był pierwszy kilkudniowy urlop Korczaka, który w całości spędził w internacie Falskiej. To tam, na grupie starszych, często straumatyzowanych wojną, chłopców, przetestowano w praktyce korczakowskie idee, które Doktor rozwijał wcześniej na koloniach letnich i Domu Sierot na Krochmalnej. Chłopcy, którzy wcześniej sprawiali ogromne problemy wychowawcze, dostali realną odpowiedzialność za porządek i funkcjonowanie domu. Korczak zaszczepił w Kijowie swoje flagowe instytucje. Samorząd i sprawiedliwe rozstrzyganie sporów przez dzieci zadziałały natychmiastowo. Falska sama pisała artykuły do tej kijowskiej gazetki, ucząc się systemu od podszewki. Ich relacja od początku była partnerska, a nie hierarchiczna. Nie była to relacja typu „mistrz i wykonawca”, jak miało to miejsce na początku współpracy ze Stefą Wilczynską. Korczak wnosił geniusz psychologiczny, intuicję, empatię i teorię pedagogiczną. Falska miała niezwykły zmysł organizacyjny, żelazną konsekwencję oraz doświadczenie z działalności w podziemiu niepodległościowym (PPS), co dawało jej odwagę i umiejętność zarządzania kryzysowego w chaosie rewolucji i wojny.

Gdy w 1918 roku wojna dobiegała końca, Falska dokonała heroicznego czynu – ewakuowała cały kijowski Dom Chłopców i bezpiecznie przewiozła dzieci pociągami repatriacyjnymi do odradzającej się Polski. Korczak również wrócił do Warszawy.

Wspólne, głębokie doświadczenie z Kijowa sprawiło, że natychmiast odnaleźli się w kraju. Już w listopadzie 1919 roku otworzyli w Pruszkowie „Nasz Dom”– placówkę, która bezpośrednio wyrosła z tamtych kijowskich doświadczeń i przez kolejne lata była ich wspólnym dziełem życia, zanim drogi ideowe obojga pedagogów zaczęły się rozchodzić w latach 30. Pierwszy budynek przy ul. Cedrowej w Pruszkowie istnieje do dzisiaj.

Trochę dziwne było, że Korczak tak powoli wracał do Domu Sierot. Pierwsza wojna światowa zakończyła się w listopadzie 1918 roku.

*Curriculum vitae

Henryk Goldszmit
Lekarz
Wielka № 83.

Po ukończeniu gimn. fil. na Pradze wstąpiłem na wydział lekarski do Warsz. uniw., który ukończyłem w r. 1905.

Byłem lekarzem miejscowym, szpitala dla dzieci w m. m. Bersonów i Baumanów (ul. Śliska № 51) od roku 1905–1912, – z trzema przerwami:

1. Powołany do wojska, rok byłem lekarzem na punkcie ewakuac. w Harbinie i w pociągach sanitarnych (wojna rosyjsko-japońska).
2. Przez 11 miesięcy uczyłem się w berlińskich szpitalach dla dzieci.
3. Przez 7 miesięcy studjowałem choroby dziecięce w Paryżu.

W latach 1912–14 zarządzałem Domem Sierot żydowskich (Krochmalna 92).

Powołany do wojska, w ciągu 4 lat byłem młodszym ordynatorem polowego lazaretu 4 dywizji 5 Korpusu. – Zwolniony z powodu choroby, przez czas pewien byłem lekarzem przytułków dla dzieci wysiedl. (Związek ziemian).

Obecnie zarządzam ponownie Domem Sierot.

Ogłosiłem drukiem kilka prac literackich, przeważnie dla dzieci (pseudonim: Janusz Korczak).

H. Goldszmit

15/VI 1919 r.

Falska i Korczak. Wspólne, głębokie doświadczenie z Kijowa sprawiło, że natychmiast odnaleźli się w kraju. Już w listopadzie 1919 roku otworzyli w Pruszkowie „Nasz Dom”– placówkę, która bezpośrednio wyrosła z tamtych kijowskich doświadczeń i przez kolejne lata była ich wspólnym dziełem życia, zanim drogi ideowe obojga pedagogów zaczęły się rozchodzić w latach 30. Pierwszy budynek przy ul. Cedrowej w Pruszkowie istnieje do dzisiaj.

Korczak o dzieciach w Kijowie - Wiadomości Literackie, 8 pazdziernika 1933

*** Związek Ziemian to było elitarne stowarzyszenie zrzeszające właścicieli dużych majątków ziemskich (szlachtę i arystokrację) na ziemiach polskich. Główna centrala organizacji mieściła się w Warszawie. [1, 2, 3]Działalność społeczna w czasie wojny: Choć Związek reprezentował interesy ekonomiczne i polityczne ziemiaństwa, w obliczu I wojny światowej oraz wojny polsko-bolszewickiej rozwinął gigantyczną działalność filantropijną i charytatywną.