Paulina Appenszlak - Mietek Zylbertal - Dwie pierwsze biografie Korczaka w Ziemi Obiecanej - Erec Israel.

Pierwsza strona "Małego Przeglądu" z 1 września 1939. Młody szomer* jest widoczny z lewej strony z idącymi za nim innymi... Rysunek wykonany prawdopodobnie przez przyjaciela Korczaka, Meira Faszynka.

Przeczytałam opinie, a właściwie krytyki tych, co nie czytali, ale się wypowiadali, często gęsto. Dlatego właśnie sam przeczytałam.

Paulina Appenszlak i Mieczysław Zylbertal (Moshe Zartal) byli pionierami biografii Janusza Korczaka, tworząc w Palestynie już w 1944 roku pierwsze relacje o jego losach. Podczas gdy Appenszlak stworzyła fabularyzowany pomnik „Doktora, który pozostał”, Zylbertal uwiecznił intymny portret pedagoga rozdartego między miłością do dzieci a syjonistycznym marzeniem.
Ostateczny, tragiczny kontrast stanowi wspomnienie Zylbertala o planach Korczaka z 1927 roku, by wyruszyć z dziećmi do Palestyny – marzenie to zostało brutalnie zamienione 15 lat później w ostatnią drogę do komór gazowych Treblinki.

Zacznijmy od Mietka Zylbertala. Po zamordowaniu Korczaka w sierpniu 1942 roku, Mietek Zylbertal – Moshe Zartal – podjął misję utrwalenia pamięci po swoim mentorze i przyjacielu na gruncie izraelskim. Napisał i wydał głośny tom wspomnień oraz esejów pt. W obecności Korczaka (Be-mechicato szel Korczak). We Wstepie napisał, że książkę pisał w wojskowym namiocie i podał datę 1944 roku. W przeciwieństwie do fabularyzowanej biografii Pauliny Appenszlak, książka Zartala miała charakter intymnego, faktuograficznego zapisu świadka. Opisywał w niej Korczaka nie jako mitycznego świętego z pomnika, ale jako człowieka z krwi i kości – pełnego humoru, genialnych spostrzeżeń pedagogicznych, ale też targanego głębokimi, osobistymi wątpliwościami i melancholią.
Zylbertal (Zartal) udowodnił w swojej książce, że metody wychowawcze Starego Doktora – oparte na samorządności i podmiotowości dziecka – stały się bezpośrednią inspiracją dla systemów edukacyjnych wczesnych izraelskich kibuców.
Wojenne świadectwo z pustyni: Mieczysław Zylbertal (Moshe Zartal)
W tym samym czasie (1944 r.) w Palestynie rodziło się drugie, niezwykle intymne świadectwo pisane przez bliskiego przyjaciela Doktora. Mieczysław (Mietek) Zylbertal, przedwojenny działacz Haszomer Hacair, który wyemigrował w 1932 roku i przyjął nazwisko Moshe Zartal, był przewodnikiem Korczaka podczas jego podróży po tamtejszych kibucach. To on stał się powiernikiem dylematów Starego Doktora, który pisał do niego w słynnym liście z 1937 roku: „Dzieci, »Jośki« i »Jaśki«, są mi tak samo drogie jak Ziemia Izraela”.
Zylbertal, służąc podczas wojny w jednostkach pomocniczych na Bliskim Wschodzie, pod wpływem pierwszych wieści o Zagładzie zaczął spisywać swoje wspomnienia, które później wydał w tomie W obecności Korczaka (Be-mechicato szel Korczak). Nastrój pośpiechu, rozpaczy i moralnego nakazu utrwalenia pamięci o mentorze idealnie oddaje napisany przez niego wstęp z 1944 roku:

„I oto nadeszły w końcu te wstrząsające, ostatnie wiadomości o rzezi Żydów w Polsce i o opowieści o jego bohaterstwie w getcie warszawskim. Pośród ofiar i męczenników, członków ruchu pionierskiego i wychowawców, którzy zginęli w tych stratach, a odkupienie nie nadeszło, był także Janusz Korczak – wybitny pedagog, człowiek czynu, pisarz i lekarz, podziwiany i drogi przyjaciel.
Te zapiski, rozdziały wspomnień i przemyśleń, zostały napisane w namiotach wojskowych na pustyni – gdy serce usiłowało pogodzić się z katastrofą Domu Izraela i nakazem, by nadal trwać i walczyć o dzieci.
Tel Awiw, 1944”
Podczas gdy Appenszlak budowała fabularyzowany pomnik literacki, Zartal utrwalał na gruncie izraelskim faktuograficzny, ludzki obraz Korczaka – pedagoga, którego idee stały się fundamentem wychowania w kibucach.

I oto nadeszły w końcu te wstrząsające, ostatnie wiadomości o rzezi Żydów w Polsce i o opowieści o jego bohaterstwie w getcie warszawskim. Pośród ofiar i męczenników, członków ruchu pionierskiego i wychowawców, którzy zginęli w tych stratach, a odkupienie nie nadeszło, był także Janusz Korczak – wybitny pedagog, człowiek czynu, pisarz i lekarz, podziwiany i drogi przyjaciel.


Te zapiski, rozdziały wspomnień i przemyśleń, zostały napisane w namiotach wojskowych na pustyni – gdy serce usiłowało pogodzić się z katastrofą Domu Izraela i nakazem, by nadal trwać i walczyć o dzieci.


Tel Awiw, 1944



והנה באה סוף־סוף הזעזועים הידיעות האחרונות על טבח יהודי פולין ועל פרשת גבורתו בגיטו וארשה. בין הקרבנות והקדושים, אנשי התנועה החלוצית והמח־ נכים, שהגמו באבדות אלו וגאולה לא הגיעו, היה גם יאנוש קורצ'אק, המחנך הדגול, איש המעשה, סופר ורופא, ידיד נערץ ויקר.


הרשימות אלו, פרקי זכרונות והרהורים, נכתבו באהלי צבא במדבר – כשרקש נפתון להשלים עם אסון בית ישראל, ומצווה להמשיך ולהיאבק למען ילדים.


תל־אביב, 1944