Korczak - Dom Sierot - Kolonie na Gocławku - Poniatówka.

W latach 20–30. najbliższą i najpopularniejszą plażą, do której dzieci mogły dojechać bezpośrednio tramwajem linii 24 z pętli Gocławek (uruchomionej w 1925 roku) bez konieczności przekraczania rzeki na lewy brzeg, była Plaża Braci Kozłowskich (oraz sąsiadująca z nią, bliżej mostu, bezpłatna plaża miejska, dzisiejsza Poniatówka).

Tekst ten pochodzi bezpośrednio z listu dotyczącego Różyczki – ośrodka kolonijnego i fermy Domu Sierot Janusza Korczaka, który znajdował się na Gocławku (przy ul. Klasztornej 1).

Korczak - Dom Sierot - Kolonie na Gocławku - Poniatówka.

Kolonie Korczaka zawsze się kojarzą z Michałówką, Wilhelmówką i Zofjówką. A tutaj nagle w tytule pojawia się Poniatówka! Osobiście Poniatówka kojarzy mi się z jedyną oficjalną pracą w Polsce, właśnie na Poniatówce. Byl to rok 1966.

Korczakowi po objęciu darowizny od rodziny Cohn miał jedno poważne zastrzeżenie, jeżeli chodzi o Gocławek, brak kapieliska. Wszystkie kolonie, w których za młodu pracował jako wychowawca, miały dostęp do wody.

Dzieci jeździły najczęściej pociągiem ze stacji Wawer do stacji Świder.
Czytając list, informacje do byłych wychowanków, dowiedziałem się, że dzieci jeździły również w przeciwnym kierunku, na plażę w Warszawie.
W latach 20–30. najbliższą i najpopularniejszą plażą, do której dzieci mogły dojechać bezpośrednio tramwajem linii 24 z pętli Gocławek (uruchomionej w 1925 roku) bez konieczności przekraczania rzeki na lewy brzeg, była Plaża Braci Kozłowskich (oraz sąsiadująca z nią bezpłatna plaża miejska, dzisiejsza Poniatówka).

Tekst ten pochodzi bezpośrednio z listu dotyczącego Różyczki – przedwojennego satelickiego ośrodka kolonijnego i fermy Domu Sierot Janusza Korczaka, który znajdował się na Gocławku (przy ul. Klasztornej 1).

Poniatówka w latach 60. gdy pracowalem tam jako najmlodszy w Polsce ratownik, 17-lat, nieskonczone.

Sekretarz Sądu w Domu Sierot Korczaka - Pan Misza.

Sekretarz Sądu w Domu Sierot Korczaka - Pan Misza

W skład Sądu Koleżeńskiego w Domu Sierot Janusza Korczaka wchodziły wyłącznie dzieci, co było fundamentem jego sprawiedliwości i niezależności. Skład oraz strukturę sądu tworzyły następujące elementy:

1. Sędziowie (Skład Orzekający). Liczba: Sąd składał się z 5 sędziów.
Kto mógł zostać sędzią: Sędziami były dzieci (wychowankowie), których nazwiska zostały wylosowane ze specjalnej listy.
Warunek losowania: W losowaniu mogli wziąć udział tylko ci wychowankowie, wobec których w poprzednim tygodniu Sąd nie zgłosił żadnych skarg ani zarzutów. Gwarantowało to, że sprawiedliwość wymierzały osoby, które same w danym momencie przestrzegały zasad.

2. Protokolant (Sekretarz Sądu)
Kto pełnił tę funkcję: Jedyny dorosły zaangażowany bezpośrednio w posiedzenie – najczęściej był to sam Janusz Korczak, Stefania Wilczyńska albo wychowawca, jak Pan Misza.
Rola dorosłego: Dorosły nie miał prawa głosu ani wpływu na wyrok. Jego zadaniem było jedynie sprawne prowadzenie dokumentacji: odczytywanie wnoszonych oskarżeń, spisywanie przebiegu rozprawy oraz protokołowanie ogłoszonych przez dzieci wyroków.

3. Sąd Apelacyjny (Rada Samorządowa). Jeśli ktoś (dziecko lub dorosły) uważał, że pięcioosobowy skład sędziowski wydał niesprawiedliwy wyrok, sprawa trafiała do instancji odwoławczej.
Funkcję tę pełniła Rada Samorządowa, składająca się z dojrzałych, wybieranych przez całą społeczność wychowanków.

Jak to działało w praktyce?
Sąd zbierał się raz w tygodniu (zazwyczaj w soboty). Każdy – zarówno najmłodsze dziecko, jak i dyrektor (Korczak) – mógł podać kogoś do sądu, wpisując sprawę na tablicę ogłoszeń. Sędziowie-dzieci rygorystycznie posługiwali się stworzonym przez Korczaka Kodeksem Sądowym (zawierającym m.in. wspomniany wcześniej § 100).

Przed tym sądem Korczak stawał wielokrotnie jako oskarżony (m.in. za złość na dzieci czy wspomnianą prowokację z Helenką) i z pełną powagą poddawał się wyrokom swoich wychowanków, co budowało w dzieciach bezgraniczne zaufanie do litery prawa.

Potsdamer Straße i Berlin - Judiska butiksägare tvingas städa upp glaskrossen efter Kristallnatten.

Det historiska fotografiet togs den 10 november 1938 av fotografen Karl Paulmann på Potsdamer Straße i Berlin. Bilden visar hur judiska butiksägare tvingas städa upp glaskrossen efter Kristallnatten.

I Sverige vill man plötsligt införa ett nytt begrepp i historien: ”Novemberpogromerna”. Begreppet "pogrom" passar dock inte riktigt för det som hände i Tyskland 1938.De ryska pogromerna: Det är härifrån ordet ”pogrom” härstammar. De ryska pogromerna var ofta spontana eller lokalt anstiftade upplopp som sprang ur folkligt judehat. Tsarens myndigheter lät det ske och uppmuntrade handlingarna i efterhand, men det rörde sig sällan om en centralt planerad militär order från högsta ort. Dessa pogromer återkom dessutom på flera platser under flera årtionden i Ryssland.
Kristallnatten (den så kallade novemberpogromen 1938): Detta var den totala motsatsen till en spontan pogrom. Det var en helt toppstyrd, statlig operation iscensatt av Reinhard Heydrich och Joseph Goebbels, och utförd av disciplinerade paramilitära förband (SA och SS) klädda i civila kläder. Det var en generalrepetition för statsterror – inte ett folkligt upplopp. Dessutom varade aktionen endast i några få dagar.

Remember - The Kristallnacht was not a pogrom. Kristallnacht was the Kristallnacht! Pogroms were in Russia!

 

In Sweden, there is a sudden push to introduce a new historical term: "The November Pogroms." However, the term "pogrom" does not accurately fit the events that took place in Germany in 1938.

• The Russian pogroms: This is where the word pogrom originates. The Russian pogroms were often spontaneous or locally instigated riots stemming from popular antisemitism. The Tsarist authorities allowed them to happen and encouraged them after the fact, but they were rarely a centrally planned military order from the highest levels of government. Furthermore, these pogroms recurred in various locations across Russia over several decades.
• Kristallnacht (the so-called November Pogrom of 1938): This was the exact opposite of a spontaneous pogrom. It was a completely top-down, state-organized operation orchestrated by Reinhard Heydrich and Joseph Goebbels, and executed by disciplined paramilitary units (SA and SS) dressed in civilian clothing. It was a dress rehearsal for state-sponsored terror – not a popular riot. Additionally, the action lasted for only a few days.

Globalna diaspora Krochmalnej 92.

Wybacz długi wstęp, ale wytłumaczy ci on, dlaczego p. Stefa sama na list nie odpisuje. 

Mamy 21 listów, które, tak samo jak twoje, leżą dawno bez odpowiedzi. A więc pisali do nas

i to niektórzy po parę razy –
Z Ameryki: Tobcia, Peza, Sara, Zola Skamińska, Regina S.
Dorcia Eibuszyc, Hune i Srul.
Z Paryża: Solnicki, Maniusia H., Sala Gołobielska i Fela Kahan.
Z kraju: Gindman starszy z wojska, Wiera, Helenka Bojman, Lodzia Grünklich, Mojsie i Małka Struman, Grajcar, Heniek Gnydman i Rajzla Zylberman.
Te listy łatwo i przyjemnie przeczytać, ale rozumiesz chyba sam
jak trudno na nie odpisać, choćby się jak najwięcej chciało.
To też długo myśleliśmy, jak znaleźć sposób, który by za-
dawalniał życzliwą ciekawość, chcących się dowiedzieć, co

Robocze spodnie i szelki Korczaka w kibucu Ein Harod.

Robocze spodnie Korczaka w Ein Harod miały zarówno szlufki jak i wewnętrzne guziki przeznaczone do przypinania szelek (zakończonych skórzanymi pętlami, tzw. „gurtami”).

Robocze spodnie Korczaka w Ein Harod miały zarówno szlufki, jak i wewnętrzne guziki przeznaczone do przypinania szelek (zakończonych skórzanymi pętlami, tzw. „gurtami”).

Spodnie Korczaka w Ein Harod miały zarówno szlufki, jak i wewnętrzne guziki przeznaczone do przypinania szelek. Czy to są te same spodnie na fotografii z Hajfy? Nie wiadomo, lecz Korczak „W mieście” nie nosił roboczych szelek. 

Janusz Korczak w Naszym Domu na Bielanach w 1933 roku. Nie wiadomo, czy pod ochronnym szarozielonym fartuchem nie nosi Korczak szelek. Zdjęcie, które ja nazywam Zabawą w Berka. Moja mama, która dobrze znała Korczaka, nie lubiła tego zdjęcia; uważała, że to nie jest ruch Dra, że on tak jakby odpycha tutaj tego chłopca.

Kolonie w Gocławku. Korczak zapewne w drodze do pociągu. Niewiadomo, czy nosi szelki czy pasek. W przedwojennej Polsce szelki były wówczas uznawane za element bieliźny. Pokazywanie się publicznie w samych szelkach i koszuli uważano za nietakt. Szanujący się mężczyzna zawsze zasłaniał je kamizelką, marynarką lub dwurzędowym garniturem.

    Takie trochę specjalne są fotografie Korczaka, zrobione w kibucu Ein Harod w Izraelu, albowiem nosi, albo właściwie widać na nich szelki podtrzymujące jego spodnie. To jedno z niewielu fotografii Korczaka, na których nie nosi garnituru, marynarki ani ochronnego fartucha.
    W Warszawie Korczak zawsze chodził w garniturze i krawacie, ale kiedy przekraczał próg Domu Sierot lub Naszego Domu – zdejmował oficjalną marynarkę i wkładał szarozielony fartuch ochronny.

    W przedwojennej Polsce (oraz ogólnie w modzie europejskiej) szelki były podstawowym, powszechnym i najmodniejszym elementem męskiej garderoby przez całe lata 20. i 30. XX wieku, czyli przez cały okres dwudziestolecia międzywojennego.
Paski skórzane zaczęły zyskiwać na popularności w codziennym ubiorze cywilnym dopiero pod koniec lat 30., by ostatecznie zdominować modę po II wojnie światowej.
    W latach 20. i 30. modne były spodnie z bardzo wysokim stanem. Taki fason spodni sięgających często powyżej pępka powodował, że pasek na takiej wysokości uciskałby brzuch i nie utrzymywałby stabilnie spodni. W tej sytuacji tylko szelki gwarantowały idealne, pionowe ułożenie kantów.
    Szelki były wówczas uznawane za element bieliźny. Pokazywanie się publicznie w samych szelkach i koszuli uważano za nietakt. Szanujący się mężczyzna zawsze zasłaniał je kamizelką, marynarką lub dwurzędowym garniturem. Dlatego klasyczne, eleganckie spodnie z tamtych lat w ogóle nie posiadały szlufek na pasek, a jedynie wewnętrzne lub zewnętrzne guziki przeznaczone do przypinania szelek (zakończonych skórzanymi pętlami, tzw. „gurtami”).
    Paski, widoczne takowe, pojawiały się głównie w strojach sportowych, przy mundurach wojskowych lub ubraniach roboczych.

Norra judiska begravningsplatsen - 3-4 november 2018, 09:52:05 - Föreningen Förintelsens Minne förbereder en lektion om Förintelsensoffren för Paideia-studenter

När stenarna sjunker i jorden får vi inte låta minnet göra detsamma. Förberedelserna innan "lektionen". Gravstenar, här osynliga, finns mellan det vita snöret och den utlagda pressenningen.

Gravstenar, här synliga, efter några dagars arbete.

När stenarna sjunker i jorden får vi inte låta minnet göra detsamma.

Förintelsens gravar i Stockholm: Ett arv att förvalta.

Solidaritet i sorgen: Att minnas Förintelsens offer under Allhelgona.

3–4 november 2018, Föreningen Förintelsens Minne förbereder en lektion om Förintelsensoffer för Paideia-studenter. Platsen är Norra judiska begravningsplatsen. 

Det var under 2018 som jag återkom till den helt glömda och misskötta platsen. De som skulle sköta gravarna inom kvarteren J och K var Judiska församlingen och Chevra Kaddisha. De sparade pengar. Föreningen Förintelsens överlevande brydde sig inte heller om sina medsystrar och bröder som de delade öden under Förintelsen, under sjukhustiden i Tyskland efter befrielsen och slutligen färden med UNRRA:s Vita båtar som förde de överlevande till de svenska beredskapssjukhusen. Föreningens medlemmar brukade träffas istället vid en sten som var rest av Keren Kajemmet vid Södra begravningsplatsen. Begravningsstenar av deras "trosfränder" sjönk för varje år djupare och djupare i marken och bara nummerskyltar skvallrade om att det handlade om gravarna.

Jag insåg tidigt att det här med Förintelseoffersgravarna i Stockholm måste åtgärdas och utnyttjas i undervisningen om Förintelsen. Inte alla skolklasser kan åka till Auschwitz. Här var också offren inte namnlösa. Det fanns en historia bakom dem. Historia som sträckte sig till deras ursprungsländer och till deras familjer som i de flesta fallen har totalt förintats i någon av de ökända dödslägren. Många av de begravda dog bara några dagar eller månader efter ankomsten till Sverige.

Jag bestämde mig för att testa upplägget på en grupp Paidea-studenter. Förutom handskar och verktyg fick de information om de vars gravar de skulle ta hand om. Jag visade de kopierade uppgifterna från de svenska och utländska arkiven. Jag valde också de gravar där de begravda var ungefär lika gamla som studenterna. På kort tid kunde de unga Paideia-studenterna lära sig att getton och Förintelsen startade i Polen år 1939 och i Ungern 1944.  Att det var just deras ålder och att de var arbetsföra som räddade dem vid selektionerna i lägren, medan deras familjer blev direkt gasade.

Uppmaning

Judar som besöker "sina" begravningsplatser och "sina" gravar under Allhelgonahelgen, vilket beror i huvudsak på en "kulturell anpassning", ta en avstickare till Förintelsensoffers gravar. Det är viktigt att minnas dem precis som sina nära och kära. Ett slags solidaritet i sorgen och en påminnelse om den fruktansvärda tiden. Tidigare så stod det 6 vita minnesstenar mellan gravarna som markerade platsen, stenarna som utgjorde ett minnesmonument (6 stenar – 6 miljoner). Varje sten bar ett namn på ett förintelseläger. Bara Judiska församlingens topp, herr Verständig, vet var stenarna från minnesmonumentet som skändades 2020 finns.

När "alla andra" besöker kyrkogårdar uppstår en kollektiv känsla av minne och respekt. Att besöka de judiska begravningsplatserna och Förintelsensoffers gravar under samma helg blir ett sätt att delta i denna nationella stund av eftertanke, men på egna villkor och enligt egna traditioner.

På förekommen anledning meddelas att en plagiatör, en doktorand vid Lunds universitet, Daniel Leviathan, hävdar att det var han som stod bakom projektet.

Läs även: https://jimbaotoday.blogspot.com/2018/11/forintelsens-minne-i-stockholm.html

Använd länken nedan.

Förintelsens Minne i Stockholm – Lokalhistoria berättar – 12 platser i Stockholms län.

English Summary

When the stones sink into the earth, we must not let the memory do the same

In 2018, I returned to a neglected and forgotten place where the graves of Holocaust victims were sinking into the ground—a responsibility that lay with the Jewish Community, Chevra Kaddisha, and the Association of Holocaust Survivors. 

Since not everyone has the opportunity to visit Auschwitz (some Swedish schoolchildren do), I saw a chance to use these graves in education, as the victims buried here had a living history and families who were completely wiped out in the Death camps.

In November 2018, I tested this educational approach* with students from Paideia. Paideia is Sweden's first and only folk high school with a Jewish profile. The school is a unique educational institution focusing on Jewish culture, history, and Jewish heritage, while welcoming participants from all backgrounds to engage in intercultural dialogue and discussions on human rights. It was therefore a natural place to look for engagement.

The students were provided with tools and archival information about the buried victims, whose ages matched their own. Through this, they gained insight into the chronology of the Holocaust and how young people were selected for labor while their families were immediately gassed.

An Appeal

During All Saints' Day, visitors are urged to also pay attention to the graves of the Holocaust victims as a form of shared solidarity in grief. A former memorial monument consisting of six stones (one for every million victims and also for 6 Death camps) was desecrated in 2020, and its current location remains unknown to anyone outside the leadership of the Jewish Community. Visiting these graves during All Saints' Day becomes a way to combine the collective Swedish moment of remembrance with our own traditions.

* Later, in 2019, I tested this educational approach with pupils from the Swedish school. 

In November 2018, I tested this educational approach* with students from Paideia. Paideia is Sweden's first and only folk high school with a Jewish profile.

---