Jedyne kłamstwo dr. Korczaka – norweski Teatr Telewizji z 1960 roku
Wyjątkowy spektakl w norweskiej telewizji, który zgodnie z tytułem opowiada o Januszu Korczaku i jego gromadce dzieci. Akcja sztuki rozgrywa się w getcie warszawskim w 1942 roku i przedstawia prawdziwą historię lekarza oraz dyrektora Domu Sierot, Janusza Korczaka (Henryka Goldszmita). 5 sierpnia 1942 roku Korczak wraz z dziećmi został wywieziony do obozu zagłady w Treblince.
Norweska wersja sztuki Erwina Sylvanusa rozpoczyna się w studiu telewizyjnym. Stoją tam trzy krzesła oraz prosta dekoracja mająca symbolizować ruiny miasta. Aktor nr 1 przechodzi przez studio, wyjmuje z torby drewniane klocki i buduje prosty dom, który następnie burzy. Chodzi o wojnę! Styl gry aktorskiej jest niezwykle oryginalny i pozostaje taki przez cały spektakl. To zabieg, z którego zasłynęli Bertolt Brecht oraz Luigi Pirandello – bardzo odmienny sposób inscenizacji, w którym aktorzy zwracają się bezpośrednio do publiczności i angażują ją w akcję.
Na początku sztuki Korczak i dzieci Aktor nr 1 – narrator – zwraca się do widzów i mówi, że przedstawienie będzie opowiadać o II wojnie światowej: „Ach tak, boicie się? Jest jeszcze czas, żeby wstać i wyjść, wiecie. Nie jesteście jeszcze wciągnięci w to, co za chwilę tu pokażemy”.
Pozostali trzej aktorzy, oprócz narratora, przyjmują różne role. Kiedy muszą wejść w postaci, które budzą dyskomfort — na przykład aktor grający oficera SS, który twierdzi, że „tylko wykonywał swój obowiązek” — ten niepokój udziela się również publiczności.
Aktorzy w spektaklu Korczak i dzieci dyskutują o samej sztuce w trakcie trwania przedstawienia — narzekają na podział ról i rozmawiają o poruszanych w niej tematach.
Korczak zostaje ukazany jako tragiczny bohater, który zawsze starał się żyć uczciwie, lecz na koniec został zmuszony do kłamstwa, aby pocieszyć swoje dzieci. Sztuka wprost zderza ze sobą kłamstwo i prawdę. Korczak jest przedstawiony jako człowiek, który nigdy nie skłamał — z wyjątkiem jednego jedynego razu. Kiedy dzieci mają zostać zabrane na śmierć, postanawia skłamać co do celu ich podróży. Mówi im, że jadą do Ziemi Obiecanej (Erec Israel), aby czuły radość i nie musiały się bać.
Kilka razy w trakcie spektaklu słychać chór dziecięcy śpiewający różne pieśni po hebrajsku — wśród nich:
David melech Yisrael (Dawid, król Izraela)
Chai, chai vekayam (Żyje, żyje i trwa)
Chai, chai vekayam (Żyje, żyje i trwa)
Pieśń ta jest jedną z najbardziej znanych i lubianych tradycyjnych pieśni hebrajskich. W kontekście sztuki Korczak i dzieci pełni funkcję silnego symbolu nadziei, przetrwania i żydowskiej tożsamości. Jej przesłanie — że Izrael żyje i trwa — bezpośrednio odzwierciedla proroctwo Ezechiela ze sceny finałowej.
Inną pieśnią, którą można usłyszeć, jest znana izraelska piosenka dziecięca „Red Eleinu Aviron” (hebr. רד אלינו אווירון, „Zleć do nas, samolocie”). Słowa o oderwaniu się od ziemi i odlocie stanowią tragiczną metaforę tęsknoty dzieci za bezpieczeństwem i wolnością w samym środku niemieckiej okupacji i realiów getta warszawskiego:
Zleć do nas,
samolocie, unieś nas wysoko!
Wzniesiemy się ponad ludzi i
polecimy ponad nieskończonością świata.
Woda kapie między górami i brzmi
jak śpiew ptaków.
Zniż się do nas, samolocie,
zabierz nas wysoko!
W scenie finałowej narrator przyjmuje rolę rabina opisującego krainę, w której znajdują się Korczak i jego dzieci, zapożyczając słowa od proroka Ezechiela. Sztuka kończy się tym samym nutą nadziei oraz hołdem dla marzenia Korczaka o jego osieroconych dzieciach. Zakończenie podkreśla również jego marzenie o przyszłym państwie żydowskim. Esesman w ostatniej scenie mówi, że ma swoje rozkazy dotyczące wszystkich Żydów, podczas gdy Korczak odpowiada, że jego pisma przetrwają.
Fakty
- Tytuł oryginału norweskiego: Dr. Korczak og barna — spektakl wyemitowany w norweskiej telewizji w ramach cyklu Fjernsynsteatret (NRK) dnia 15 grudnia 1960 roku, na podstawie sztuki Erwina Sylvanusa Korczak und die Kinder z 1957 roku.
- Reżyseria: Knut M. Hansson
- Czas trwania: 1 godzina i 19 minut
- Przekład z języka niemieckiego: Inger Hagerup
- Scenografia i kostiumy: Bjørn Næss (scenografia) oraz Beate Berntzen (kostiumy)
- Obsada (m.in.): Rolf Berntzen, Eilif Armand, Urda Arneberg, Howard Ganz oraz Per Gjersøe


















