Wednesday, July 17, 2024

Bergsjö - Billesholm - Lövsätra - Szkoły-Internaty w Szwecji dla polsko-żydowskich dzieci które przeżyły Bergen-Belsen.


Stempel wjazdu do Szwecji na Karcie wjazdu (Inreseuppgift) - 25 lipca opuścili Lubekę i następnego dnia, 26 JULI 1945 - 26 lipca 1945 roku dotarli do szwedzkiego portu w Malmö. Karta wjazdu w wielu jezykach.

Karta wjazdu (Inreseuppgift) do Szwecji wypełniona w Szwedzkim Szpitalu Tranzytowym w Lubece - 25 lipca 1945 roku dzieci opuściły Lubekę i następnego dnia, 26 lipca 1945 roku, dotarły do szwedzkiego portu w Malmö. Karta wjazdu w czterech językach.


25 lipca opuścili Lubekę i następnego dnia dotarli do szwedzkiego portu w Malmö. W Szwecji grupa była jednak podzielona. Część dzieci trafiła bezpośrednio do szpitala w Malmö (Nya Lungkliniken). Pozostałe zostały podzielone na trzy grupy: matki z dziećmi, starsi chłopcy i starsze dziewczynki i umieszczone w różnych miejscach w mieście Malmö i jego okolicach.

Pensjonat Sundsgården, Råå. Matki z dziećmi i najmłodsze dzieci zawieziono (60 km na północ od Malmö) do miejscowości Råå i tam do pensjonatu Sundsgården. W Sundsgården po raz wtóry w przeciągu 3 dni poddano wszystkie kąpiele i odwrznięcie i opudrowano DDT. Na karcie Awiwy Morgensztern jako najbliższa osoba jest wpisana matka Szulamit, którą wysłali o 3 tygodnie wcześniej z Bergen-Belsen do szpitala w Malmö, a stamtąd do szpitala w Karlstadt (520 km).

Karta DP-2 Sulamit Morgensztern, L:2574, która była pacjentką Szpitala ratunkowego w Karlstad, który specjalizował się w TBC (Beredskapssjukhuset i Karlstad). Wyjątkowe jest to, że jej 11-letnia córka, Morgensztern Awiwa, L:7878, przybyła z Bergen-Belsen 3 tygodnie później ostatnim Białym statkiem, który zawinął do portu w Malmö 26 lipca 1945 roku. Tego samego dnia wysłano matkę z Malmö do Karlstad, tak że się nie spotkały. Córka była w grupie tak zwanych dzieci Kinderheim i została umieszczona w Sundsgården w Råå, około 450 km od Karlstadu. Kiedy matka i córka się spotkały, nie wiadomo. Numery na kartach są wskaźnikiem, kiedy czasowo zostały przewiezione do Szwecji.


Pensjonat Sundsgården, Råå



Szwedzki raport z wyszczególnieniem mieszkających w Pensjonacie Sundsgården, Råå. "1 M" to jeden mężczyzna "14 kv + 25 barn" - 14 kobiet + 25 dzieci, razem 40. Z tego 11 kobiet i 18 dzieci z Polski.




Chcesz być szczęśliwa i doznawać cudu, bądź wierną córką żydowskiego ludu



Wkrótce po wyzwoleniu obozu koncentracyjnego Bergen-Belsen, 15 kwietnia 1945, grupę dzieci z Baraku 211 przeniesiono na teren szpitala polowego na terenie dawnej jednostki Wehrmachtu. Utworzono tam oddzielny oddział dziecięcy pod kierunkiem dr. Collisa. 
Po otrzymaniu informacji, że chorzy mają być przetransportowani do szpitali szwedzkich doszło do spotkania dr. Collis z dr. Hansa Arnoldssona, który był odpowiedzialny za transport UNNRRA Białymi statkami z Lubeki do Szwecji. Lekarze zdecydowali wtedy że cała ta grupa dzieci, a także dzieci z matkami zostaną przetransportowane do Szwecji na samym koncu akcji. 

Wieczoren, 23 lipca 1945 r., wsiedli do wojskowego pociągu sanitarnego przystosowanego do transportu rannych na noszach  który zawiózł ich z Bergen-Belsen do Lubeki i tam znajdującego się tam Centrum UNRRA, zwanego także Szwedzkimi Szpitalami Tranzytowymi. Z rana, po rejestracji, kapielach i odwszeniu. 25 lipca opuścili Lubekę i następnego dnia dotarli do szwedzkiego portu w Malmö. W Szwecji grupa była jednak podzielona. Część dzieci trafiła bezpośrednio do szpitala w Malmö (Nya Lungkliniken). Pozostałe zostały podzielone na trzy grupy: matki z dziećmi, starsi chłopcy i starsze dziewczynki i umieszczeni w różnych miejscach w mieście Malmö i jego okolicach.

Matki z dziećmi i najmłodsze dzieci zawieziono (60 km na północ od Malmö) do miejscowości Råå i tam do pensjonatu Sundsgården. W Sundsgården po raz wtóry w przeciągu 3 dni poddano wszystkie kąpiele i odwrznięcie i opudrowano DDT.

W Lövsätra dzieci mieszkały razem ze swoimi nauczycielami, a nauczanie obejmowało wiele przedmiotów. Według świadectw szkolnych  nauką objętych było łącznie jedenaście przedmiotów. Dyrektorem (dyrektorem) internatu był Egon Kux. 

Egon Kux opisał internat w Lövsätra i jej dzieci w protokole służbowym* z 31 maja 1946 r. Działalność szkoły z internatem w Lövsätra rozpoczęła się w lutym 1946 r., kiedy zamknięto podobną szkołę w Bergsjö, a tamtejsze dzieci przeniesiono do kilku szkół z internatem, w tym do Lövsätry. Podział ten dotyczył głównie wieku. Dzieci z Lövsätra mieszkały tam tylko przez kilka miesięcy i już w październiku miały zostać ponownie przeniesione do szkoły w Torekull (Billesholm skola). 

W raporcie* Egon Kux jedynie pokrótce opisał codzienne lekcje nauczania dla głównie dzieci polsko-żydowskich w wieku 6–14 lat, które przeżyły Bergen-Belsen. Kux opisuje także niektóre sposoby spędzania czasu wolnego przez dzieci, takie jak praca w domu (prace domowe), sadzenie kwiatów i warzyw w ogrodzie, wspólny śpiew i wspólne zabawy wieczorem. Wszystkie te zajęcia można oczywiście interpretować jako narzędzie rehabilitacji po okresie Zagłady. Lekcje historii, geografii, Erez Izrael, jak i nauka języka hebrajskiego przygotowywały dzieci na możliwą, a tak naprawdę to i planowaną przeprowadzkę do Izraela. 

Wśród dzieci z Polski były również dzieci czeskie i niemieckie, które były w Kinderheimie w Bergen-Belsen. Nie wiadomo było dokładnie, kim są, ale szybko nauczyły się, tak jak dzieci ze Słowacji, polskiego.  Evelyn Schwartz, urodzona 14 marca w Lipsku 1940, była takim dzieckiem. Gdy w Lubece, przed wyjazdem do Szwecji, wypełniano jej kartę DP-2, nie było pewności, kim ona jest i kiedy się urodziła. W podobny sposób przyjechał chłopczyk, którego znaleziono niedaleko Berlina. Nie mówił w żadnym języku, ale rozumiał niemiecki, węgierski i czeski. Dali mu dlatego w szpitalu w Bergen-Belsen, nazwisko Franz Berlin.

Szwedzka notatka służbowa czerwonym długopisem. Na kilka tygodni przed zakończeniem roku szkolnego w internacie w Lövsätra, 31 marca 1946 roku w Lövsätra Luba i Hermina piszą podanie o urlop pozwolenie o chwilowe opuszczenie internatu. Muszą zmienić klimat. Jadą do pensjonatu w miejscowości Rättvik. Czerwonym długopisem jest na Luby Karcie zatrudnienia napis: Była dokładnie przez cały czas i prowadziła domy dziecka wyliczone poniżej. Uratowała wiele dzieci w Bergen-Belsen.

Na kilka tygodni przed zakończeniem roku szkolnego w internacie w Lövsätra, 31 marca 1946 roku w Lövsätra Luba i Hermina piszą podanie o urlop, pozwolenie o chwilowe opuszczenie internatu. Muszą zmienić klimat. Jadą do pensjonatu w miejscowości Rättvik. Czerwonym długopisem jest na Luby Karcie zatrudnienia napis: Była dokładnie przez cały czas i prowadziła domy dziecka wyliczone poniżej. Uratowała wiele dzieci w Bergen-Belsen. To chodzi o koniec tak uciążliwego okresu. Okresu walki o jedzenie dla dzieci w obozie koncentracyjnym, o miłość, jaką im dała i jak dzieci ją obdarzyły. Maj 1946 to nie przenosiny do kolejnego domu dziecka w Szwecji, to koniec etapu w jej życiu. Luba przyjechała do Bergen-Belsen z Auschwitz, gdzie straciła męża i synka. Te dzieci z Kinderheimu to także jej wielka walka o życie dzieci, jak również o własne przeżycie, fizyczne i psychiczne.

Niemal natychmiast po zakończeniu roku szkolnego w Lövsätra, już w maju 1946 roku, większość dzieci w grupie udała się pociągiem do Helsingborg, skąd popłynęły statkiem S/S Kastelholm do francuskiego miasta Calais. Stamtąd przez Paryż grupa udała się do Villete de Anton, szkoły z internatem mieszczącej się w starym zamku, w której przebywały już inne osierocone żydowskie dzieci. Tam wszyscy czekali na wizę do Erez Izrael - Palestyny.

Inny personel w Lövsätra:
Hoffman Ewa ur. 28 02 12 w Warszawie - nauczycielka
Tryczynska Luba ur. w Lövsätra jako kucharka
Krancová Luba ur. w Lövsätra jako kucharka
Mapa Lola ur. Chmielnik 7.10.1921
Rolnicki Aron 1924 kucharz
Bienenstock Roman 1922 kucharz
Elias Elisabeth kucharka z Hamburga
podobno również ojciec Monka Dąbrowskiego jako kucharz.

Internat w Bergsjö

Torekull - Billesholm. Działalność szkoły z internatem w Lövsätra rozpoczęła się w lutym 1946 r., kiedy zamknięto podobną szkołę w Bergsjö, a tamtejsze dzieci przeniesiono do kilku innych internatów, m.in. do Lövsätra. Podział ten dotyczył głównie wieku. Starsze dzieci przeniesiono do internatów w Voxna i Visingsö.
M
łodsze dzieci które skierowano do Lövsätra i mieszkały tam tylko przez kilka miesięcy. i już w październiku miały zostać ponownie przeniesione do szkoły w  Billesholm - Torekull.  

Lövsätra



Kiedy zamknięto szkołę w Bergsjö, przeniesiono tamtejsze młodsze dzieci do Lövsätra. Podział ten dotyczył głównie wieku. Starsze dzieci przeniesiono do internatów w Voxna i Visingsö. W Bergsjö mieszkały dzieci z Polski i Czechosłowacji.


* Riksarkivet Marieberg. RA. SUK F4 B/3, Statens Utänningskommission, Sociala byrån, Handlingar rörande skolverksamheten bland flyktingar. Kux, Egon, Lövsätra report, 31 May 1946.
Riksarkivet Marieberg. RA. Statens utlänningskommission, Statens utlänningskommission Andra världskrigets lägerarkiv, Lövsätra, Lövsätra, SE/RA/420393/12/57/1 1 1946-1947
Riksarkivet Marieberg. RA. Statens utlänningskommission, Statens utlänningskommission Andra världskrigets lägerarkiv, Myckelby, Myckelby, SE/RA/420393/12/58/