 |
8 grudnia 1934 roku Janusz Korczak wystąpił po raz pierwszy w Polskim Radiu jako „Stary Doktór”, wygłaszając pogadankę dla dzieci pt. Kazik, tabliczka czekolady i ja. |
 |
| Pogadanki Starego Doktora, nazwane nieco później wg. propozycji jednej z młodych słuchaczek „Gadaninkami”, przyniosły Korczakowi największy rozgłos. Wiele z nich zostało następnie opublikowanych w 1939 roku w „Pedagogice żartobliwej” przez wydawnictwo Mortkowicza. Wtedy pseudonim Janusz Korczak został połączony z pseudonimem Stary Doktor. |
18 grudnia 1934 roku Korczak wystąpił po raz pierwszy jako „Stary Doktór”, wygłaszając pogadankę dla dzieci pt. Kazik, tabliczka czekolady i ja. Tego rodzaju pogadanki, nazwane nieco później wg. propozycji jednej z młodych słuchaczek „Gadaninkami”, przyniosły Korczakowi największy rozgłos. Wiele z nich zostało następnie opublikowanych w 1939 roku w „Pedagogice żartobliwej” przez wydawnictwo Mortkowicza. Wtedy pseudonim Janusz Korczak został połączony z pseudonimem Stary Doktor.
Książka „Pedagogika żartobliwa. Moje wakacje. Gadaninki radiowe Starego Doktora” ukazała się drukiem w 1939 roku nakładem słynnego Wydawnictwa J. Mortkowicza. Było to ostatnie dzieło literackie Korczaka wydane przed wybuchem II wojny światowej i stanowiło bezpośrednie podsumowanie jego radiowej działalności.
Połączenie pseudonimów
Na karcie tytułowej wydania z 1939 roku oba pseudonimy zostały połączone w bardzo wyraźny sposób:Na samej górze umieszczono nazwisko: JANUSZ KORCZAK.
Bezpośrednio pod nim widniał dopisek: STARY DOKTÓR (pisane tradycyjnie przez „ó”).
Dopiero niżej znajdował się główny tytuł książki.Na wewnętrznej karcie tytułowej jest dalsze tłumaczenie pseudonimów z podtytułem GADANINKI RADIOWE STAREGO DOKTORA. Dla czytelników był to ostateczny, oficjalny dowód, że uwielbiany radiowy Stary Doktor to w rzeczywistości znany pisarz i pedagog. Wcześniej w radiu Korczak posługiwał się wyłącznie głosem i radiowym pseudonimem.
Polskie Radio jako instytucja nie miało formalnych obiekcji do samego wydania książki, ponieważ prawa autorskie do tekstów literackich należały do Korczaka. Radio miało jednak ogromne obiekcje wobec… samego Korczaka na antenie. Związane to było z narastającą w Polsce falą antysemityzmu w drugiej połowie lat 30. W latach 1936–1938 kierownictwo Polskiego Radia pod naciskiem prawicowych środowisk i endeckiej prasy dwukrotnie zrywało współpracę z Korczakiem bez podania przyczyny. Obawiano się „demaskacji” i skandalu, że programy dla polskich dzieci prowadzi Żyd. Właśnie dlatego Polskie Radio rygorystycznie pilnowało, by w oficjalnych ramówkach i zapowiedziach prasowych Korczak figurował wyłącznie jako bezimienny „Stary Doktór”.
Książka „Pedagogika żartobliwa” z 1939 roku, łącząca oba pseudonimy na okładce, była więc ze strony Korczaka i wydawcy jawnym aktem odwagi oraz ominięciem radiowej cenzury i polityki anonimowości.
Spora część tekstów z „Pedagogiki żartobliwej” (w tym cały podcykl „Moje wakacje”) była drukowana jako felietony w tygodniku „Antena” jeszcze przed premierą książki (np. w 1938 i 1939 roku). Ponieważ większość audycji była transmitowana na żywo, a taśmy bardzo rzadko rejestrowano, Korczak spisywał swoje „gadaninki”. Redakcja „Anteny” chętnie je drukowała, bo teksty Starego Doktora gwarantowały świetną sprzedaż tygodnika.
Nie wiem dokładnie, kiedy nastąpiło oficjalne połączenie Goldszmit-Korczak, momentem, w którym podwójna tożsamość Korczaka stała się tematem publicznej debaty o charakterze politycznym. Korczak w Pamiętniku pisanym w Getcie pisze o tym.
Presja prasowa, w której Korczaka bezlitośnie odzierano z literackiego pseudonimu, pisząc o nim wyłącznie per „Goldszmit” odniosła zamierzony skutek i w marcu 1936 roku dyrekcja radia ugięła się przed tymi politycznymi atakami, oficjalnie zawieszając „Gadaninki” z powodów „technicznych i ramówkowych”.
