Thursday, November 19, 2026

Z Bergen-Belsen do Hajfy na trzech zdjęciach: Spełnione marzenie z maja 1946 roku.



Dla wielu dzieci przebywających na oddziale dziecięcym szpitala brytyjskiego w Bergen-Belsen tragedia Zagłady rozpoczęła się wiele lat wcześniej w Piotrkowie Trybunalskim, gdzie Niemcy utworzyli pierwsze getto w okupowanej Europie już w październiku 1939 roku (po zajęciu miasta we wrześniu 1939 r.). Jednak nawet bezpośrednio po wyzwoleniu obozu Bergen-Belsen 15 kwietnia 1945 roku* ci młodzi Ocalali nie tracili nadziei na nowe życie. 
  1. Własnoręcznie wykonany Pamiętnik Sali Frenkiel (Bergen-Belsen*, lipiec 1945 r.):
    Ta podróż zaczyna się na oddziale dziecięcym w Bergen-Belsen od własnoręcznie zszytego zwykłym czarnym sznurkiem Pamiętnika Sali Frenkiel, wypełnionego wpisami jej rówieśników — innych ocalałych dzieci — zaledwie na kilka dni przed ewakuacją do Szwecji. Na lewej stronie, opatrzonej datą Belsen, 22 lipca 1945 r. (22. VII. 1945), Hania Bornstein wpisała wzruszającą dedykację: „Na pamiątkę! Wśród życia zburz [burz] nie szukaj róż, bo znajdziesz ciernie i chłód, spokojnie patrz, zawsze podnoś [wzrok], a w twym sercu nie[ch] Bóg!!”. Na sąsiedniej, prawej stronie, podpisanej przez S. Zajdnera, znalazł się czterowiersz oddający wspólne marzenie wszystkich tych dzieci: „Na gurze [górze] róże, na dole cytryny, pojedziemy razem do Palestyny”. Warto zwrócić uwagę, że niektóre słowa w tym pamiętniku są zapisane z błędami ortograficznymi — nie może to jednak dziwić, ponieważ dzieci te w latach 1939–1945 przebywały w getcie oraz w dwóch obozach koncentracyjnych (Ravensbrück i Bergen-Belsen), całkowicie pozbawione dostępu do szkoły i regularnej nauki.
     
  2. Wyjazd ze Szwecji (maj 1946 r.):
    Dziesięć miesięcy później to marzenie stało się rzeczywistością. Na fotografii wykonanej na nabrzeżu portowym w maju 1946 roku grupa 150 młodych Ocalałych stoi zebrana z walizkami na brukowanym nadbrzeżu tuż przy swoim statku (S/S Kastelholm**) — opuszczając Szwecję po powojennej rekonwalescencji, z rzadkimi brytyjskimi certyfikatami imigracyjnymi oraz czerwonymi szwedzkimi paszportami cudzoziemca (Främlingspass).
     
  3. Przybycie do Ziemi Obiecanej — Port w Hajfie (27 maja 1946 r.):
    Ostatnie zdjęcie ukazuje zwieńczenie ich podróży: oficjalny stempel Rządu Palestyny, Departamentu Imigracji (Government of Palestine, Department of Migration) w szwedzkim paszporcie cudzoziemca (Främlingspass) Sali Frenkiel. Opatrzony datą 27 maja 1946 roku w Porcie w Hajfie (nr seryjny H/2672/46/Bii, z odręcznym odniesieniem do autoryzacji M/830/46), udziela jej zezwolenia na „stały pobyt w Palestynie w charakterze imigranta” — spełniając tym samym obietnicę zapisaną w jej własnoręcznie wykonanym pamiętniku w Bergen-Belsen dziesięć miesięcy wcześniej.

Wycinek prasowy dokumentujący pożegnanie grupy młodzieży wyruszającej na Aliję w maju 1946 roku. Oryginalny podpis w języku niemieckim brzmi: „NA ALIJĘ: Grupa młodzieży, która w maju 1946 roku wyruszyła na Aliję, podczas uroczystości pożegnalnej w Sztokholmie oraz (powyżej) na pokładzie statku »Kastelholm« w Helsingborgu”. Choć zdjęcie ze statku w Helsingborgu nie zachowało się w wycinku, ten fragment przetrwał ze względu na Salę Frenkiel – widoczną jako druga od lewej w drugim rzędzie (od dołu).
* Wojska brytyjskie — w tym 11. Dywizja Pancerna oraz 63. Pułk Przeciwpancerny — wyzwoliły obóz koncentracyjny Bergen-Belsen w północnych Niemczech 15 kwietnia 1945 roku na mocy lokalnego porozumienia rozejmowego zawartego 12 kwietnia. W obozie znajdowało się wówczas od 53 000 do 60 000 skrajnie wygłodzonych i chorych więźniów, z których wielu cierpiało na tyfus, czerwonkę, gruźlicę i chorobę głodową. Z powodu skrajnego przeludnienia i ogromnej dziennej śmiertelności na terenie obozu leżały tysiące niepochowanych zwłok. Łącznie w Bergen-Belsen zginęło ponad 70 000 ludzi, w tym bliscy i krewni tych dzieci, które 17 miesięcy później dotarły do Eretz Israel.

** Te dzieci i młodzież przybyły do Szwecji w ramach akcji UNRRA „Białe Statki” dnia 26 lipca 1945 roku. Przypłynęły wówczas dokładnie tym samym statkiem — S/S Kastelholm — który niespełna rok później, w maju 1946 roku, przewiózł je ze Szwecji do Francji w dalszą podróż do Palestyny.