35 maja i 17 maja w Małym Przeglądzie Janusza Korczaka - 18 maja 1935 r wychodzi numer Małego Przeglądu w języku esperanto. Czy to prawda?

18 maja 1935 r wychodzi numer Małego Przeglądu Janusza Korczaka w języku esperanto. Prawda?

Podobno 18 maja 1935 r wychodzi numer Małego Przeglądu w języku esperanto. Czy to prawda?

Nie, tak naprawdę to tylko kilka zdań (dwa) w tym języku ale legenda o numerze esperanto z 17 maja 1935 roku (opisana jako numer z 18 maja) jest powtarzana przez wielu. Zdania nigdzie nie przetłumaczone.

Czyli tyle prawdy o numerze w języku esperanto co w tytule książki mojego ulubionego pisarza Ericha Kästnera - 35 maja gdzie zwariowana trójka bohaterów - stryj Rabarbar, jego bratanek Konrad oraz gadający koń na wrotkach Negro Kaballo - zabierają nas w pełną humoru podróż.

Zaproszenie na przedstawienie "35 maja" dla redakcji Małego Przeglądu - R.13, nr 45 (18 listopada 1938).

On May 18, 1935, an issue of Little Review came out in the Esperanto language. Is it true?

No, actually it's only a few sentences (two) in that language but the legend of the May 17, 1935 Esperanto issue (described as the May 18 issue) is repeated by many. The sentences need to be translated.

Laski - wizyty studyjne i hospitacyjne oraz praktyki studenckie

Maria Grzegorzewska ze studentami (pozująca w kapeluszu w środku z góralem) w drodze na praktyki, dworzec kolejowy, Nowy Targ, 1936.

Liczne wizyty studyjne i hospitacyjne oraz praktyki studenckie słuchaczy Pips-u w Laskach, zarówno w dwudziestoleciu międzywojennych, jak i po drugiej wojnie światowej: 

Wywiad z siostrą Heronimą.

Pani Grzegorzewska osobiście przywoziła tę młodzież [studentów pips-u]. Jesienią wszystko. Wszystko, co było. A na wiosnę już tych, którzy wybrali niewidomych. To była już mniejsza grupa i zwiedzali po klasach, wszędzie im było wolno wejść, wolno było rozmawiać. […] I tak było, że [studenci] mieli prawo wejść wszędzie. Nikt pani Grzegorzewskiej po Laskach nie oprowadzał […] bo ona wszystko wiedziała: wchodziła do przedszkola, do szkoły, do szpitalika, […] do warsztatów.

Matki Czackiej, zwłaszcza w kontekście wspomnianej już dyskrecji Grzegorzewskiej? Na szczęście posiadamy wyrazistą wskazówkę: jest nią wspomniana wcześniej notatka w jednym z listów do Antoniego Marylskiego, wysłanym dnia 2 marca 1932 r.: […] Potem przyjechała p. Grzegorzewska. Bardzo była miła i serdeczna. Mówiła ze mną o Bogu. A raczej o tem, bardzo by chciała wierzyć, że szuka Prawdy, kocha Prawdę, ale dla niej Bóg nie istnieje. Nie ma możliwości zwrócenia się do Boga. Ciągle powtarzała, że nic nie czuje i nie może uczucia odłączyć od woli i rozumu.

Wśród pierwszych wykładowców PiPS znaleźli się wybitni naukowcy, lekarze, psychiatrzy i neurolodzy, m.in. Janusz Korczak wykładał "Zasady wychowania w internatach".

W 1922 r. powstał w Warszawie, pierwszy na świecie Państwowy Instytut Pedagogiki Specjalnej – PiPS. Maria Grzegorzewska została jego dyrektorem. W PIPS-ie pracowała do 1967 roku.

Wśród pierwszych wykładowców Instytutu znaleźli się wybitni naukowcy, lekarze, psychiatrzy, neurolodzy, w tym: Maria Grzegorzewska (organizacja szkolnictwa specjalnego, dzieje nauczania niewidomych), Józefa Joteyko (psychologia), Tytus Benni (fonetyka), Janusz Korczak (zasady wychowania w internatach), Jan Hellmann (metodyka nauczania rachunków), Władysław Sterling (psychopatologia dziecka), Witold Łuniewski (psychopatia), Władysław Jarecki (zaburzenia mowy), Marja Librachowa (metodyka pogadanek), Felicja Łuniewska (higiena i anatomia), Tadeusz Mayzner (śpiew), Aleksander Mogilnicki (sądy dla nieletnich, ustawodawstwo), Tadeusz Jaroszyński (dział moralnie zaniedbanych), Zofia Raczyńska (rysunek), Stanisław Sedlaczek (rozwój fizyczny dziecka), Jakób Segał (filozofia), Helena Zbrzezińska (metodyka nauczania głuchoniemych), Konrada Romiszewska (sekretarz Instytutu), Adela Stefanowicz-Moskiewiczowa i wielu innych.

W drugim rzędzie od lewej siedzą: Aleksander Manczarski, Jadwiga Skalska-Raczyńska, Tytus Benni, Michał Wawrzynowski, Aniela Stefanowicz, Maria Grzegorzewska, Władysława Weychert-Szymanowska, Janusz Korczak, Tadeusz Jaroszyński, Władysław Jarecki, Władysław Sterling, Jakub Segał.

Moja mama miała po wojnie kontakt z Marią Grzegorzewską, która przed wojną była odpowiedzialna za wykłady na temat "Organizacji szkolnictwa specjalnego, szczególnie dzieje nauczania niewidomych". Właśnie ten temat i szkoła w Laskach pod Warszawą były ich wspólnym tematem. Moja mama utrzymała kontakt ze szkołą w Laskach również po emigracji do Szwecji. Będąc, lektorem dydaktyki, odwiedzała Laski regularnie wraz z grupami studentów ze Szwecji.

Matka Elżbieta Czacka (druga z lewej) ze współpracownikami, lata 30. Fot. z archiwum Sióstr Franciszkanek Służebnic Krzyża

Dyrektorka Instytutu Pedagogicznego dla nauczycieli szkół specjalnych, znakomita uczona polska, autorka książki "Psychologia niewidomych". W czasie okupacji była kierowniczką szkoły zawodowej. Uratowała wielu Żydów. Pomogła spotkanej na przystanku tramwajowym młodej Żydówce.

Föreningen för Janusz Korczaks Levande Arv firar 55 år i december 2024* - Pan Misza - Michal Wasserman Wroblewski - Hans liv i korthet.

I november 1969 så startade mina föräldrar (m.fl.) sin exodus från Polen till Sverige. Jag minns så klart november 1969 då jag på Centralens perrong väntade på det ryska tåget Moskva - Warszawa - Stockholm. När pappan steg av tåget vid Centralstationen i Stockholm så det var nästan så att jag inte kände igen honom. Under två och ett halvt år så har han blivit minst tio år äldre. Hans händer och huvud skakade. Så var "Mitt liv utan föräldrar" slut. Jag upplevde det starkt att de inte fanns vid min sida då jag fyllde 18, 19 och till sist även 20 år utan de.
Fotot är från november 1979. Då samlades vår familj (utan fruar och barn) vid Centralstationen på perrongen där 10 år tidigare anlände mina föräldrar från Polen. 

Direkt efter studentexamen flyttar Michal Wasserman till Warszawa. Genom tidigare rekommendationer (genom Rywka Boszes) får han kontakt med Janusz Korczak. Hos honom får han en plats inom Dom Sierot - Korczaks barnhem som studentlärare. Det innebar 4 timmars arbete per dag mot mat och logi. På bilden tillsammans med barnhemmets äldre pojkar.



1. Michal Wasserman Wroblewski föddes den 29 oktober 1911 i staden Pinsk i Vitryssland. Hans far var lärare vid läroverket och mor läkare. Han hade två yngre systrar., Rywka (Riwa) och Niura.

2. Michals far slogs på rysk sida under första världskriget. Han föll i tysk fångenskap och återvände hem först efter tre år. Under den tiden flyttade familjen till en närbelägen stad - Stolin där Michals mor arbetade på sjukhuset.

3. Efter återkomsten från fångenskapen flyttade familjen tillbaka till Pinsk där Michals farbröders familjer bodde och Michal började i en polsk grundskola. Hans mor dog 1924, då var Michal 13 år gammal. Staden Pinsk som tidigare var en del av Ryssland blev inkorporerad i Polen. Michal blev trespråkig (ryska, jiddisch och polska)

4. 1925 börjar Michal att gå i det polska läroverket i Pinsk. Han tar studenten 1931.

5. Direkt efter studentexamen flyttar Michal till Warszawa. Genom tidigare rekommendationer (genom Rywka Boszes) får han kontakt med Janusz Korczak. Hos honom får han en plats inom Dom Sierot - Korczaks barnhem som studentlärare. Det innebar 4 timmars arbete per dag mot mat och logi. Han studerar samtidigt vid Wawelbergs Tekniska Högskolan och Universitetet (juridik) i Warszawa.

6. Efter ett och ett halv års studier bestämmer han sig för att avbryta de tekniska studierna och börjar läsa vid pedagogiska fakulteten av Wolna Wszechnica Polska. Detta steg är naturligtvis direkt inspirerat av hans arbete på Janusz Korczaks barnhem.

7. År 1936 blir Michal fast anställd som lärarepedagog vid Korczaks barnhem Dom Sierot på Krochmalnagatan.

8. Efter andra världskrigets (1 september 1939) utbrott lämnar Michal Warszawa i november och flyr genom gränsen till den polska staden Lwow som nu ockuperas av Sovjetunionen. Där arbetar han som ingenjör (tack vare sina studier vid Tekniska Högskolan) vid ett gasledningsbygge.

22 juni 1941 går Tyskland till attack mot Sovjet och ockuperar staden Lwow. Michal befinner sig igen inom ett tyskockuperat område. Michal som då heter Wasserman skaffar sig så kallade ariska dokument (mycket amatörmässigt framställda) - Han blir då Wroblewski. Repressalier mot judar sprider sig.

10. Michal och hans fru bestämmer sig för att återvända till Warszawa. De tar sig in i gettot där en skenbar säkerhet råder. Michal återupptar arbetet vid Barnhemmet som nu har flyttats till Sienna/Sliskagatan samt arbetar extra, bl.a. genom att köra rikschan.

11. Genom ett arbete på ariska sidan som Korczak skaffat honom och de tre äldsta pojkarna undkommer Michal deportering (och förintelse) till Treblinka som blev hela barnhemmets öde. Dagen är den 5 augusti 1942.

12. Terrorn och deportationerna ökar i gettot. Michal skaffar sig nya identitetspapper och flyr österut för andra gången. Han hamnar återigen i Lwow och får arbete där som polsk byggnadsarbetare. Efter ett halvt års arbete får hans byggnadsfirma ett kontrakt att bygga om järnvägsstationen i Kijev. Michal anmäler sig för att ytterligare sudda ut sin härkomst och förflutna.

13. Ryssarna går till motattack och fronten närmar sig Kijev. Misstankarna mot Michal blir större. Vad gör en Polack från Warszawa här - en spion?

14. Michal flyr Kijev och gömmer sig i byn Antonowka. Efter att Röda Armen har intagit Kijev i november 1943 anmäler sig Michal som volontär och som menig slås han nu som soldat i Röda Armén mot tyskarna.

15. Efter att Polska Armen bildas i Sumy flyttas han dit och fortsätter att kämpa inom den Polska 1:a Armén.

16. I augusti 1944 når han med sitt spanarförband som han för befälet över till Warszawas stadsdelar belägna på Wisla flodens västra strand. En bomb som faller nära honom gör att han begravs under jordmassorna och mister hörseln på ena örat.

17. Den 17 januari 1945 går han i täten av anfallet över den frusna floden till Warszawa centrala delar. Han blir tack vare sin kunskap om staden nominerad till vikarierande militärbefälhavare över Warszawa.

18. Från Warszawa fortsätter han att slåss mot tyskarna tillsammans med 1:a Polska Armen och befriar Bydgoszcz och Gdansk. Senare deltar han i Berlinoperationen (april-maj 1945)

19. Som kapten och med två rader av militära tapperhetsmedaljer återvänder han från Berlin till centrala Polen och så småningom till Warszawa.

20. Michal stannar i det militära. Instiftar en Militärvetenskap förlagserie som ger ut bl.a memoarer av kända militära och politiska befällhavare. Förutom sitt arbete och familj hinner har att avsluta sina före kriget påbörjade högre pedagogiska studier.

21. 1966 blir han som överste avskedad från sin post i det militära bokförlaget, detta som en del av den regeringsstyrda rensningen inom armen från högre oficerare och generaler av judisk härkomst.

22. I slutet av 1969 kommer han med frun Zofia med tåg till Stockholms Central och återförenas med sina tre söner.

23. Föreningen för Janusz Korczak Levande Arv startas direkt efter ankomsten år 1969*.

24. Efter kurser i svenska började han arbete vid Lärarhögskolan i Stockholm.

Till ovanstående punkterna har jag tänkt bifoga en karta på en sida med de viktigaste sträckor i hans liv utprickade.

Roman Romuald Wasserman Wroblewski

* De som bildade Föreningen för Janusz Korczak Levande Arv var mina föräldrars vänner. De blev trogna vänner och medlemmar i föreningen in i det sista andetaget. Artur Zyto var en av de. Med hans hjälp flyttades föreningen arkiv till mig.

Koszykowa 78, róg z Chałubińskiego - CePeLek -

CePeLek - tu się urodziłem 20 września 1949 roku. CePeLek od od C P L czyli Centralna Wojskowa Przychodnia Lekarska. "Podobno urodziłem się na najwyzszym piętrze, tak opowiadała moja mama gdy odwiedziła mnie po operacji na migdałki. Lezałem w tej samej sali co we wrześniu 1949 roku. Pamietam jak przez okno patrzylem na przystanek trolejbusowy zeby zobaczyc kiedy rodzice przyjada.
Dzisiaj, w dniu urodzin, chyba po raz pierwszy pomyslałem o mojej mamie i o tych bólach i cierpieniach. Podobno urodziłem sie przed ósma, zeby zdazyc do szkoły, tak to opowiadała moja mama. W tej chwili 07.44 dzwoniły moje wnuki zeby pogratulowac "przed pójściem do szkoły"!

Budynek przychodni został wzniesiony w latach 1927 - 1928 według projektu prof. Romualda Gutta. Do 1945 mieściła się tutaj Warszawska Szkoła Pielęgniarstwa. 10 listopada 1945 r. otwarto tutaj Szpital Ministerstwa Obrony Narodowej z Polikliniką. W 1952 roku jednostkę przekształcono w Centralny Szpital MON. Klinika Dziecięca była o dwie przecznice dalej, Tam pamiętam były w poczekalni emaljowane spluwaczki, akwaria z rybkami i moja ukochana lekarka.

Blue dot - 77 Krakowskie Przedmieście Street - Гольдшмитъ Генрикъ - Goldszmit Henryk.

Józef Goldszmit registered his son Henryk first after the family moved to 77 Krakowskie Przedmieście Street. The blue dot at the crossing at Miodowa Street indicates the place where the building stood.

Ordery i odznaczenia Henryka Goldszmita - Janusza Korczaka - Mężenin - Virtuta.

 

Jedno z opowiadań Korczaka który wyniósł z Małego Getta, z budynku Domu Sierot na Siennej wychowawca, Pan Misza. W tekście jest "przypadkiem" opisany jeden z orderów Korczaka, Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski którym został odznaczony w 1929 roku. W opowiadaniu jest również wspomniana nadbużańska wieś, Mężenin gdzie do dworku regularnie przyjeżdżał latem Korczak. Korczak należał albowiem do masonerii do polskiej loży 'Gwiazda Morza' Międzynarodowego Zakonu Le Droit Humain.  W dworku w Mężeninie spotykał polskich wolnomularzy i teozofów.

Ordery i odznaczenia Henryka Goldszmita - Janusza Korczaka
Order Orła Białego (pośmiertnie, 6 listopada 2018)
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (pośmiertnie, 20 czerwca 1947)
Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (7 listopada 1925)
Srebrny Krzyż Zasługi (9 listopada 1931)
Złoty Wawrzyn Akademicki (4 listopada 1937)

Mężenin 

Wspomniany Mężenin to niewielka, skryta wśród lasów nadbużańska wieś, a w niej dwór, w którym spotykają się latem członkowie Polskiego Towarzystwa Teozoficznego. Latem spotykają się tam takie osobistości, jak Janusz Korczak i generał Michał Tokarzewski-Karaszewicz.

Janusz Korczak i generał Michał Tokarzewski-Karaszewicz.