Wednesday, March 25, 2026

Korczak - List do Lichtenbauma.




Józef Lichtenbaum (1895–1968) był wybitnym poetą i tłumaczem, który odegrał kluczową rolę w przybliżaniu literatury polskiej czytelnikom hebrajskojęzycznym. Jego praca nad tekstami Janusza Korczaka oraz innych wielkich polskich twórców obejmowała tłumaczenie najważniejszych dzieł Janusza Korczaka, w tym m.in. "Króla Maciusia Pierwszego" (Hamelech Matja Ha-riszon) oraz "Bankructwo małego Dżeka".

Oprócz Korczaka, Lichtenbaum tłumaczył na hebrajski dzieła Adama Mickiewicza (np. Sonety krymskie), Bolesława Prusa, Henryka Sienkiewicza, Władysława Reymonta oraz Elizy Orzeszkowej.

Przed II wojną światową Lichtenbaum mieszkał w Warszawie i był związany z wydawnictwem Abrahama Josefa Sztybla, które masowo wydawało klasykę literatury światowej (w tym polskiej) w języku hebrajskim.
Józef Lichtenbaum był jednym z pierwszych i najważniejszych tłumaczy Korczaka na hebrajski. Do jego najsłynniejszych dokonań należą: 
Król Maciuś Pierwszy: הַמֶּלֶךְ מַתְיָא הָרִאשׁוֹן (Ha-melech Matja Ha-riszon), wydane m.in. przez oficynę Stybel (Warszawa/Tel Awiw).
Król Maciuś na wyspie bezludnejTytuł hebrajski: הַמֶּלֶךְ מַתְיָא בָּאִי הַבּוֹדֵד (Ha-melech Matja Be-i Ha-boded).
Bankructwo małego Dżeka: פְּשִׁיטַת הָרֶגֶל שֶׁל גֶּ'ק הַקָּטָן (Pszitat Ha-regel szel Dżek Ha-katan).

Niektóre dzieła Korczaka wydane po hebrajsku miały różne tytuły w zależności od wydania i tłumacza.
Kajtuś Czarodziej: Wczesne tłumaczenia (m.in. Lichtenbauma) funkcjonowały pod tytułem: יוֹתָם הַקּוֹסֵם (Jotam Ha-kosem) – gdzie imię "Kajtuś" zastąpiono hebrajskim "Jotam".
Późniejsze wydania używały tytułu fonetycznego: קַיְטוּשׁ הַמְּכַשֵּׁף (Kajtusz Ha-mechaszejf).

Prawo dziecka do szacunku: Tytuł hebrajski: זְכוּת הַיֶּלֶד לְכָבוֹד (Zchut Ha-jeled Le-chavod).

Jak kochać dziecko: Tytuł hebrajski: כֵּיצַד לֶאֱהֹב יְלָדִים (Kejcad Le-ehov Jeladim).
 
Lichtenbaum, pracując dla wydawnictwa Abrahama Josefa Sztybla, nadał tym przekładom literacki sznyt, który sprawił, że Korczak stał się w Izraelu autorem niemal "rodzimym" jeszcze przed powstaniem państwa.
W większości tego okresu wydawnictwo ulokowane było w Warszawie. 107 Z literatury polskiej w wydawnictwie Sztybla ukazały się: Ogniem i mieczem (Ba- -esz u-wa-cherew) Henryka Sienkiewicza (tłum. Azri’el (Edward) Natan Frenk, Warszawa 1919–1921); Irydion (Iridion) Zygmunta Krasińskiego (tłum. Chaim Szalom Ben-Awram (Abramson), Warszawa 1920); Pan Tadeusz (Pan Tadeusz) Adama Mickiewicza (tłum. Josef Lichtenbaum, Warszawa 1921); Koniec Mesjasza (Szabtaj Cwi) Jerzego Żuławskiego (tłum. Mosze Blajsztift, Warszawa 1924); Chłopi (Ikarim) Władysława S. Reymonta (tłum. Chaim Sz. Ben-Awram, Tel Awiw 1928); Anhelli (Anheli) Juliusza Słowackiego (tłum. M. Seter (Daniel Leibel), Tel Awiw 1929); Quo Vadis (Kwo Wadis) (tłum. Chaim Sz. Ben-Awram, Tel Awiw 1929) i Potop (Ha-Mabul) Henryka Sienkiewicza (tłum. Azri’el N. Frenk, Awraham Lewinson, Tel Awiw 1930; Berlin–Tel Awiw 1931); Król Maciuś Pierwszy (Ha-melech Matja ha-riszon) Janusza Korczaka (tłum. Josef Lichtenbaum, Tel Awiw 1933); Zemsta rodu Kabunauri (Nekamato szel ha-kabunauri) Heleny Bobińskiej (tłum. Josef Lichtenbaum, Tel Awiw 1935); Wesele (Ha-chatuna) Stanisława Wyspiańskiego (tłum. Ber Pomeranc, Warszawa 1938). Przekłady poezji polskiej (Mickiewicza, Słowackiego, Konopnickiej) ukazywały się także w kwartalniku „Ha-Tekufa”