Monday, April 10, 2023

Korczak - Ankieta z 1933 roku.

Korczak Wiadomości Literackie, 8 pazdziernik 1933.

Tygodnik społeczno-kulturalny wydawany w Warszawie w latach 1924 – 1939. Założycielem i redaktorem naczelnym był Mieczysław Grydzewski. Pomimo swojej nazwy zawierał, zwłaszcza od lat trzydziestych, materiały o tematyce politycznej. 

W okresie międzywojennym czasopismo „Wiadomości” były czytane i jednocześnie krytykowane przez wszystkie strony ówczesnej sceny politycznej. Na łamach tygodnika publikowali m.in. Julian Tuwim, Antoni Słonimski, Jarosław Iwaszkiewicz, Kazimierz Wierzyński, Tadeusz Boy-Żeleński, Ksawery Pruszyński, Antoni Sobański, Jan Lechoń, Karol Irzykowski, Maria Pawlikowska-Jasnorzewska, Stefania Zahorska, Irena Krzywicka, Janusz Korczak a debiutował Bronisław-Bruno Schultz. 

Najlepszą charakterystyką pisma niech będzie cytat z gazety „Prager Presse”: „Jeżeli kiedyś ukaże się indeks prac wydrukowanych na łamach tego tygodnika, przekonamy się, że nie brak tu ani jednego nazwiska, które w polskiej literaturze współczesnej coś znaczy, od najskrajniejszej prawicy aż do radykalnej lewicy. Redaktor ma jedną tylko zasadę programową: żeby pismo było aktualne, żeby przynosiło rzeczy warte czytania i żeby każdy kto ma naprawdę coś do powiedzenia mógł się w niem wypowiedzieć, bez względu na swe poglądy. Rezultat takiego programu jest ten, że każdy czytelnik w każdym numerze pisma znajdzie coś dla siebie; może to go cieszyć lub złościć, ale obchodzi go zawsze.”

Janusz Korczak - Ankieta Wiadomości Literackich na temat Z. S. R. R -  8 pazdziernik 1933.

Z trzech punktów ankiety wybieram drugi. Jeden ważny moment poruszyć pragnę…

Eksperyment na olbrzymią skalę…

Był czas, gdy z impetem atakowano prawo biologów do wiwisekcji nad zwierzęciem. Widziałem własnemi oczami zaranie dokonanej na dziecku wiwisekcji w Rosji.

Kijów. Chaos. Wczoraj bolszewicy – dziś Ukraińcy – zbliżają się Niemcy – jeszcze Rosja carska.

W okresie tym, pamiętnym, byłem lekarzem w trzech sierocińcach pod Kijowem. Już wokoło ziało wszystko hamowaną zbrodnią. Jakże naiwne wydają się dziś moje poczynania, aby plan, ład, uczucie ludzkie – źdźbło zdrowego rozsądku, cień dobrej woli – aby oszczędzić dziecko. Nie mogłem zrozumieć, dlaczego to wszystko.

Dzieciom, pokrytym wrzodami, z choremi oczami, bez opieki, głodnym – przysłano instruktorkę haftu regjonalnego. Po dziś dzień wyzwolić się nie mogę z pewnych uprzedzeń i wstrętów, w on czas nabytych.

Mój upór był niewygodny. Tym samym rewolwerem, którym przed godziną zastrzelono parszywego konia, dano mi do zrozumienia, ze jestem nie na miejscu i nie w porę. Bezcelowość walki była zbyt wyraźna.

Wróciłem do Polski. Już tylko z książek, filmów, opowiadań, pism, posiadam niejakie doświadczenie w czytaniu między wierszami: co ocieka fałszem, syczy propagandą, co zatajaniem okrutnej prawdy.

Wiwisekcja jest zbrodnią. Dopuszczalna (nie usprawiedliwiona) w laboratorjum, gdzie przy najwyższej czujności pod kontrolą najistotniejszej kompetencji, w granicach tylko najkonieczniejszego okrucieństwa – odbywa się dla najowocniejszej służby, ważnej dla całej przyszłej ludzkości. (Czy wyłącznie ludzkości? – człowiek odpowiedzialny jest za zwierzęta, rośliny i bodaj kryształy z ich odrębnem życiem).

Rewolucja nie zna miłosierdzia.

„Metody realizacji”. – Tyle ich być musiało, ile prób, doktryn, niedojrzałych odruchów, drapieżnych ambicyj, obłędów zwyrodniałej wyobraźni; ile majaczeń i snów, – szczerego entuzjamu, bohaterskiego rozmachu, wiary zaciętej, woli niezniszczalnej, dobroci, współczucia, poświęcenia; ile biernej uległości, uzgodnień, pośrednich dróg, – buntów i rezygnacyj.

Jakie bieżące wyniki eksperymentu, który trwa?

Zapytuję:

1) czy i w jakim stopniu czuwała chłodna myśl badawcza w przebiegu eksperymentu? kto okrutnie trzeźwy i wyszkolony, świadomie i bezstronnie zbierał dokumenty, klinicznie szeregował fragmenty i epizody – i dzieci i wychowawców, badał oddech, tętno, odruchy, drgawki i agonje – łzy, jęki i wiwaty?

2) gdzie przechowuje się ten materjał?

3) kto próbował dotrzeć i poszukiwał syntezy? – snuł domysły, kusił się o wnioski?

Jacyś referenci prasowi przy ambasadach, delegaci biur, coś przy Lidze Narodów, zjazdy i zrzeszenia pedagogów, psychologów, pedologów, psychjatrów?

Czy i w czem zbliżenie Polski i nietylko Polski z Z. S. R. R. jest możliwe i wskazane, nie wiem; ale aktualna jest współpraca na terenie studjów nad materjałem prac, które gromadziła myśl różnych faz Rosji sowieckiej. Papiery żółkną, rozczarowania i nadzieje bledną we wspomnieniach pierwszych wychowawców i młodzieży dzisiejszej.

Korczak - Wiadomości Literackie 8 pazdziernik 1933.

Sunday, April 9, 2023

Stacja - Thomas Tranströmmer

 


Stacja

Pociąg wjechał na stację. Rzędem stoją wagony,

Nie otwarto drzwi, nikt nie wysiada, nikt nie wsiada.
Czy są w ogóle drzwi w tych wagonach? Tam wewnątrz roi się
od uwięzionych ludzi którzy chodzą tam i z powrotem.
Wyglądają przez nieustępliwe okna.
A na zewnątrz kolejowy idzie wzdłuż pociągu z ciężkim młotem.
Zazwyczaj gdy uderza w koła, słychać tylko głuchy odgłos. A tutaj – nie!
Tu dźwięk niezrozumiale nabrzmiewa: uderzenie pioruna,
dźwięk dzwonu katedry, dźwięk roznoszący się w świat,

i unosi cały pociąg i okoliczne mokre głazy.

Wszystko śpiewa. Zapamiętajcie. Jedźcie dalej!

- Noblista Thomas Tranströmmer

Kto był sąsiadem Korczaka na Złotej 8 w Warszawie? - Odp. Mieczysław Grydzewski (Grützhändler, Grycendler) i redakcje gazet Skamander i Wiadomości Literackie.

Kto był sąsiadem Korczaka i jego siostry na Złotej 8 w Warszawie? Korczak mieszkał na pierwszym piętrze w mieszkaniu z numerem 4 (m. 4). Kto mieszkał po numerem 5 (m. 5) i jednocześnie był właścicielem tego domu?


Złota 8 - to był drugi dom na wschód od ulicy Marszałkowskiej. Teraz tam, tzn gdzie była Złota 8 przechodzi Pasaż Wiecheckiego "Wiecha”. Jeszcze nie tak dawno, stojąc na środku ulicy Złotej, "przed domem Korczaka" widać w oddali trybunę honorową na Placu Defilad.

Ulica Złota 8 - to był drugi dom na wschód od ulicy Marszałkowskiej. Teraz tam, tzn gdzie była Złota 8 przechodzi Pasaż Wiecheckiego "Wiecha”. Niedawno, stojąc na środku ulicy Złotej, "przed domem Korczaka" widać w oddali trybunę honorową na Placu Defilad.

Kto był sąsiadem Korczaka i jego siostry na Złotej 8 w Warszawie? Korczak mieszkał na pierwszym piętrze w mieszkaniu z numerem 4. Kto mieszkał po numerem 5 i był jednocześnie właścicielem tego domu? Odp.: Mieczysław Jerzy Grydzewski! * i Redakcja Wiadomości Literackich.


Złota 8 m 5 - Mieczysław Jerzy Grydzewski i Redakcja Wiadomości Literackich.

W Londynie Mieczysław Grydzewski wydawał Wiadomości. Gazeta ta zamieściła 18 listopada 1973 roku artykuł Edwarda Poznańskiego pt: "Pracowałem z Januszem Korczakiem".

W Londynie Mieczysław Grydzewski wydawał Wiadomości. Gazeta ta zamieściła 18 listopada 1973 roku artykuł "Pana Edka", Edwarda Poznańskiego pt: "Pracowałem z Januszem Korczakiem".

*Mieczysław Jerzy Grydzewski (ps.: jam, Jotem, M.J.G., mg, mjg, nh, Scrutator, Silva) urodzony 27 grudnia 1894 roku w Warszawie, w rodzinie średnio-zamożnej żydowskiej burżuazji, która dwukrotnie zmieniała nazwisko rodowe Grützhändler na Grycendler i na Grydzewski. Syn Jakuba i Cecylii z Beudelschów. W czasie I wojny rozpoczął studia prawnicze na Uniwersytecie Moskiewskim, które skończył w Warszawie pod kierunkiem prof. Marcelego Handelsmana uzyskując stopień doktora nauk filozoficznych. W latach studiów współpracował z pismem "Pro arte et studio" (później "Pro arte"), którego został w 1918 roku faktycznym redaktorem naczelnym. Tam też debiutował tekstem "Konstytucja 3 maja a Deklaracja praw człowieka i obywatela" (z. 2). Po ukończeniu studiów rozpoczął pracę w redakcji nocnej warszawskiego "Kuriera Polskiego".
W czasie wojny 1920 roku zgłosił się, wraz z Lechoniem i Tuwimem, do służby w Biurze Prasowym Naczelnego Dowództwa. Od 1920 roku wydawał, a od 1921 również redagował miesięcznik "Skamander", który ukazywał się do roku 1928 oraz w latach 1935-1939. W 1922 roku doktoryzował się na podstawie rozprawy o stosunkach polsko-francuskich za czasów Stanisława Augusta. W 1924 roku założył wraz z Antonim Bormanem "Wiadomości Literackie" - największy i najważniejszy polski tygodnik literacki w latach międzywojennych, wychodzący wraz z dodatkami: "To-To" i "Pani", który redagował do września 1939 roku. Od 1926 roku Grydzewski wydawał ponadto "La Pologne Littéraire" - mutację "Wiadomości Literackich" dla zagranicy. W 1936 roku redagował i wydawał miesięcznik "Przyjaciel Psa". W latach 1931-1932 pisał "Kroniki zagraniczne" dla "Kultury" redagowanej przez Kazimierza Wierzyńskiego.

Ostatni numer "Wiadomości Literackich" ukazał się z datą 3 września 1939 roku. 13 września Grydzewski opuścił Polskę i dotarł przez Rumunię i Włochy do Paryża. Od marca do czerwca 1940 roku w Paryżu wydawał i redagował tygodnik "Wiadomości Polskie, Polityczne i Literackie" (formalnie jako redaktor występował Zygmunt Nowakowski), przeniesiony w lipcu tegoż roku do Londynu. W latach 1940-1944 redagował dla wydawnictwa M. I. Kolin serię wydawniczą pn. "Książnica Polska" (wraz z Z. Nowakowskim). "Wiadomości Polskie" zostały zamknięte decyzją władz angielskich w lutym 1944 roku.








Saturday, April 8, 2023

Sanningen om ”Spøgelsestoget” och de danska och svenska Vita bussar.

 

Det var tåg av denna typ som anlände tvenne gånger till Padbrog. Svenska Röda korset vill göra det gällande att ett av tågen var "deras tåg" (hur?) och skall räknas med som en Vit buss.  Annars blir de för få som kom med bussarna.

Søndag d. 29. 04.

Op kl. 6. Alle bespises, og vi tager afsted til karantænestationen kl. 8.30. Her pudrer vi madrasser og soveposer med Ivoran. Der skures og spules. Vi får god hjælp af de prægtige stærke CBU’er. Kl. 11 er vi færdige med renselsesprocessen. Så kommer vi selv i varmt bad. Vore barakker ligger ved siden af remisen for lokomotiver, og den leverer varmt vand.

Efter frokost ankommer flere dårlige patienter, som indlægges i barakkerne. Nogle er døende. De har ikke fået hverken vådt eller tørt i flere dage.

De mennesker, der flakker rundt på tyske veje må snart komme hertil, ellers er det ude med dem.

Ny melding: der ventes en transport med 4 000 mennesker.

I nat har vi huset en del svenskere, som har haft bopæl i Tyskland. De taler helst tysk. Nogle er i egen bil med damer i pels! Man benytter sig af lejligheden!

Vi har nu modtaget 30 dårlige patienter hentet i bil fra et tog med 4 000, som er på vej til den danske grænse. Chaufførerne oplyser, at de ikke kunne tage de allerdårligste med.

De polske kvinder har fangenumre brændt ind i armen. På tøjet er påsyet et ”P” i en trekant. Rød baggrund betyder politisk fange, gul asocial fange og sort kriminel fange.

Mandag d. 30. 04.

Vi sendes til Kruså kl. 0.30 og får nogle timers søvn, før vi står op kl. 5.30. Der kommer 800 – toget kaldes ”Spøgelsestoget”. Transporten forsinkedes, fordi de dårligst stillede patienter og de døde skulle sorteres fra i Flensborg. Danskerne skulle ikke se, hvor slemt det stod til.

Friday, April 7, 2023

Rzeźbiarka Beile Breindel Leser i Korczak - "Mamy własnych bohaterów...".


Rzeźbiarka Bala (Beile Breindel) Leser i Korczak

Po pierwszej "Zapaści" Komitetu Korczakowskiego, tej stalinowskiej, myślano że ten okres niełaski już nie powróci. Powrócił! Szybko!

Komitet Korczakowski chciał by w Warszawie postawić pomnik Korczaka. Chodziło o miejsce. Było wtedy kilka propozycji i pierwsze studia zrobione przez kilku artystów, m.in. przez rzeźbiarkę znaną jako Zofia Woźna. 

Miejsca na pomnik Korczaka proponowane w Warszawie przez Komitet Korczakowski były wszystkie odrzucane. Wreszcie powiedziano delegacji komitetu Korczakowskiego w której był i Pan Misza i Pan Jerzy,  mamy własnych bohaterów...

Dopiero w 1982 został odsłonięty, w 40. rocznicę śmierci Janusza Korczaka za murem cmentarza żydowskiego w Warszawie został odsłonięty pomnik wg. projektu Mirosława Smorczewskiego.

Rzeźbiarka Bala Leser (Beile Breindel Leser) urodziła się 16 października 1897 w Krakowie jako córka Sary z domu Strücker i Markusa Lesera, trzecie dziecko Leserów. Miała jeszcze dwóch braci: Schaje Uschera i Chaima. Studiowała w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych (w latach 1919-1927) pod kierunkiem Wojciecha Weissa, Józefa Pankiewicza, Fryderyka Pautscha, Felicjana Kowarskiego.
W czasie wojny zmieniła tożsamość i już do końca życia funkcjonowała pod nazwiskiem
Po wybuchu wojny Bala Leser uciekła do Lwowa i zmieniła tożsamość na Zofia Woźna. Działała w kooperatywie „Chudożnik”. Zaraz po wyzwoleniu przeniosła się do Lublina, a potem zamieszkała w Warszawie.

It is about the first monuments dedicated to Janusz Korczak and the children from his orphanage. The very first monument that was erected in 1982 was built INSIDE the Jewish Cemetery in Warsaw in the area that belongs to the Jewish congregation. The first monument OUTSIDE allowed by the City Council of Warsaw was erected first in 2003, thus 61 years after Korczaks' death, and is placed close to the place of Sienna/Sliska Street, the last locum of Korczaks Orphanage when in the Warsaw Ghetto. During 60-ties, the City Council of Warsaw dislike the idea to have a Korczak monument in the public areas of Warsaw. Bala Leser did several Korczaks sculptures.

Saturday, April 1, 2023

Przy ul. Mariańskiej 1 w Warszawie mieściła się Kasa Chorych, w której pracował Janusz Korczak.



Przy ul. Mariańskiej 1 mieściła się Kasa Chorych, w której Janusz Korczak podjął pracę w latach trzydziestych. Podczas wojny budynek znalazł się w granicach Małego getta i mieścił Żydowską Szkołę Pielęgniarek prowadzoną przez Lubę Blum-Bielicką (żona powstańca w getcie warszawskim, Abraszy Bluma). Abrasza Blum był przedstawicielem Bundu w biurze politycznym Żydowskiej Organizacji Bojowej. Zamordowany przez Gestapo.

Podczas powstania warszawskiego (1944) przy ul. Mariańskiej 1 znajdował się szpital powstańczy.
Budynek Mariańska 1 (róg ul Pańska) zachował się do dzisiaj .

Przy ul. Mariańskiej 1 w Warszawie mieściła się Kasa Chorych, w której pracował Janusz Korczak.

Thursday, March 30, 2023

"Tysksvenskar" i Den officielle dagbog for holdet af sygeplejersker fra Kursus ved Aarhus Universitet 10. april – 3. maj 1945 - Mera sann information om Vita bussar och tysksvenskar.





Transporter under tiden mars till den 10 april 1945 registrerades inte av de danska sjuksköterskorna. Folke Schimanski berättade at de (tysksvenskar) hämtades före de nordiska fångarna. Han själv första dagarna i april 1945. Vad verkligen avser siffran tysksvenskar i RKs sammanfattning - 1 500. Var det de som transporterades som gruppunder månadsskifte mars-april? De det fanns gestapo män i varje buss var det tillåtet att ha maximum 25 personer per buss. Det betyder 20 bussar att transportera 500 personer och 60 bussar att transportera 1 500. När det gäller tysksvenskar så reste de med det dyrbaraste de hade.
Vem vågar skriva sanning om de Vita bussarna? Var det den svenska regeringen som bestämde att flyende tyskar skulle få resa in på en "Kollektivvisering" och bli tilldelade "Nödfallsvisering". Familjen, alla tyska medborgare som reste in den 4 april 1945 skulle övernatta i Djursholm.


Axel Lewenhaupt på svenska ambassaden i Berlin berättade: Extra besvärligt var att försöka ordna utresetillstånd för svenska kvinnor som var gifta med tyskar och därför hade förlorat sitt svenska medborgarskap. Tyskarna betraktade kvinnorna som tyskar och såg ingen anledning att låta dem resa hem, vi på legationen förde en daglig dialog och frågade vad i hela fridens namn tyskarna hade för intresse av att hålla svenskorna kvar. Motpart i förhandlingarna var Gestapo.

Den 27 april 1945 anlände 37 tysksvenskar till Padborg. Den 28 april 1945 anlände 40 tysksvenskar till Padborg med bus och privata bilar står det i dagboken. 

Den 27 april 1945 anlände 37 tysksvenskar till Padborg. Den 28 april 1945 anlände 40 tysksvenskar till Padborg med bus och privata bilar står det i dagboken.


Den officielle dagbog for holdet af sygeplejersker fra Kursus ved Aarhus Universitet 10. april – 3. maj 1945.
Det speciella med dagboken är att den beskriver att det fans ett slags "dropp in" vid den tysk-danska gränsövergången. Dag för dag beskriver man tysksvenskar anlände, ibland 80-tal, ibland 40-tal med hundar och papegojor och ibland i en personbil klädda i päls. Det anmärks att de pratade tyska. Trafiken av tysksvenskar har pågått under hela tiden som dagboken avser, således även under majmånad. 


En mycket speciell beskrivning på Röda korsets svenska sidor om de Vita bussarna (se fotot nedan). I texten snabbt degraderas SS-brigadeführer Walter Schellenberg till Himmlers adjutant. Inte nog med det. man tar bort "SS" och så sätter man på honom en NK-kostym köpt av svenska UD och sätter en penna i handen så att ma skulle kvalificera honom som "good guy", inte en krigsförbrytare som skulle utan sin kostym och Bernadottes hjälp fått troligen sin dödsdom i den första Nürnbergrättegången.




En mycket speciell beskrivning på Röda korsets sidor om de Vita bussarna. I texten snabbt degraderas SS-brigadeführer Walter Schellenberg till Himmlers adjutant. Inte nog med det. man tar bort "SS" och så sätter man på honom en NK-kostym och sätter en penna i handen så att ma skulle kvalificera honom som "good guy", inte en krigsförbrytare som skulle utan sin kostym och Bernadottes hjälp fått troligen sin dödsdom i den första Nürnbergrättegången.

Även en del tidningar som Dagens Nyheter försöker skapa en Levande svensk historia. SS-Brigadeführer Schellenberg blir bara dagar efter krigets slut Herr Schellenberg då han gästar Bernadotte.
Det speciella med Schellenberg är att DN och Expressen har samma dag skrivit om honom på helt olika sätt. Expressen som Krigsförbrytare nr. 3 och SS-brigadeführer medan DN (ovan) titulerar honom som herre och envoyé. Det var den 15 juni, dvs efter att Bernadottes bok Slutet kom ut. Ingen av tidningarna publicerar Schellenbergs foto med dödskalle på mössan.

När i Sverige skriver Bernadotte (med spökskrivare?) på en bok som skall heta Slutet och komma ut så fort som bara möjligt. Vid bokskrivandet på svensk mark har Schellenberg tillsammans med Bernadotte haft ett starkt gemensamt och personligt intresse av att framställa sig själva och sin verksamhet under krigets slutskede i en gynnsam dager inför de allierade. Detta skulle också ske så snabbt som möjligt. Detta kunde ske genom att påvisa att deras, jämte Himmlers insatser skulle ha påskyndat den tyska kapitulationen vilket är naturligtvis en osanning. Skyndsamheten hos båda hade olika bakgrund. Att de allierade har avsikt av att utfärda rättvisa upprepades vid Yaltakonferensen februari 1945 och i Potsdam i juli 1945. Jakten på nazister bl.a. ansvariga för massmord pågick redan innan krigets slut och första rättegångar och dödsdomar var att vänta de flesta nazister, särskilt med höga positioner inom SS och Gestapo.


Trångt när tysksvenskar skulle resa till Sverige. Väskor, hundar och papegojor och maximum 25 personer per bus och 2 Gestapomän och 2 bussförare. Bra med de stora takräcken som samtliga äkta svenska Vita bussar hade. De som kom från tyska koncentrationslägren, de utomnordiska medborgare från t.ex. Ravensbrück hade ingen bagage med sig och inga identitetshandlingar.


Missvisande information i Yad Vashem museet i Israels huvudstad Jerusalem där en äkta Vitt buss har donerats. Den riktiga informationen är antalet svenska Vita bussar. Det är tyst om de danska som egentligen transporterade merparten. Siffror av de transporterade är helt fel. Både det totala och antalet judar är fel.


Beskrivning av de äkta Vita bussarna
Samling skedde i Hässleholm den åttonde mars. Detachementet bestod av tre sjuktransportplutoner med vardera tolv bussar, en transportpluton med tolv lastbilar, en intendenturpluton samt tross med kock, verkstads- och sjukvårdsutrustning. Totalt ingick 75 fordon, varav 36 bussar, med en personalstyrka 11 på 250 man vilket var det antal som tyskarna medgav. Detachementets totala transportkapacitet var i en omgång cirka 1 000 personer. Vid kortare transporter kunde även lastbilarna användas vilket, medgav transport av cirka 1 200 personer.

Röda korset fortsatte med sina expeditioner till Tyskland och Österrike under okt-nov 1945 (efter krigets slut) för att transportera svenskar till Sverige. Vilka "svenskar" kom med den här gången? Fick de också en en "Kollektivvisering" och bli tilldelade "Nödfallsvisering" som de "tysksvenskar" som flydde i mars-april 1945 med de Vita bussarna?