„Koordynacja”

Koordynacja i Bericha w Łodzi w 1946 roku. Stoja od prawej, pierwszy – Icchak Cukierman,
trzeci – Lowa Lewite, czwarta – Chawka Folman (wg. mnie).

„Koordynacja” (oficjalnie: Syjonistyczna Koordynacja do Spraw Przeniesienia Dzieci Żydowskich / Zionist Koordinatsia for the Redemption of Children in Poland) była unikalną i niezwykle zdeterminowaną podziemną organizacją powołaną w 1946 roku.

Skupiała ona działaczy różnych ruchów syjonistycznych (m.in. Ichud, He-Chaluc, Ha-Szomer Ha-Cair) oraz byłych bojowników żydowskiego ruchu oporu (blisko powiązanych z Icchakiem Cukiermanem czy Abnerem Kownerem).

Jej celem było „odzyskanie” i sprowadzenie z powrotem na łono społeczności żydowskiej dzieci ocalałych z Holokaustu.

Oto kluczowe filary działalności Koordynacji:

• Wykupywanie i odnajdywanie dzieci: Działacze organizacji lokalizowali żydowskie sieroty, które w czasie wojny zostały ukryte w polskich rodzinach, u prywatnych opiekunów, w sierocińcach lub w klasztorach. Często wiązało się to z wypłacaniem opiekunom wysokich rekompensat finansowych (tzw. „wykup”) za trud włożony w uratowanie dziecka, co finansowano z funduszy organizacji zagranicznych, takich jak Joint.
• Trudne powroty do tożsamości: Akcje Koordynacji bywały dramatyczne. Wiele dzieci, ukrywanych od wczesnego dzieciństwa, nie pamiętało swoich prawdziwych rodziców ani żydowskiego pochodzenia. Traktowały polskie rodziny jak własne i często stawiały opór przed zabraniem ich przez obcych ludzi z organizacji. 
• Kibuce dziecięce i edukacja: Po odebraniu dzieci, Koordynacja nie przekazywała ich do państwowych domów dziecka, lecz tworzyła dla nich specjalne domy dziecka i kibuce dziecięce (w szczytowym momencie w 1946 r. pod opieką organizacji syjonistycznych znajdowało się prawie 13 tysięcy dzieci). W ośrodkach tych uczono języka hebrajskiego, historii biblijnej, geografii Palestyny i przygotowywano podopiecznych do emigracji. 
• Szlaki Berichy: Ośrodki Koordynacji celowo miały charakter tymczasowy (efemeryczny). Ich ostatecznym zadaniem było włączenie dzieci w sieć transportów Berichy i nielegalne wywiezienie ich z Polski przez zielone granice Europy, by docelowo osiedlić je w Mandacie Palestyny (dzisiejszym Izraelu).

Koordynacja działała w ideologicznym sporze z Centralnym Komitetem Żydów Polskich (CKŻP). Podczas gdy komuniści i bundowcy z CKŻP chcieli, by ocalałe dzieci wychowywały się w duchu socjalistycznym i budowały swoją przyszłość w nowej Polsce, Koordynacja uważała te dzieci za przyszłość narodu żydowskiego, który został niemal całkowicie zgładzony, i nie wyobrażała sobie dla nich innego losu niż wyjazd do Erec Izrael.