Manifest Miłosierdzia: Apel Korczaka o ratunek dla dzieci z Dzielnej 39.
Wśród fragmentarycznych maszynopisów uratowanych z warszawskiego getta, ta krótka, niedatowana karta pisana (dyktowana) przez Janusza Korczaka wyróżnia się jako tragiczne, a zarazem potężne świadectwo taktycznego geniuszu i niezwykłej odwagi moralnej Doktora.
Puste miejsca na wpisanie daty, godziny oraz lokalizacji („dnia..... o godz...... w sali”) jednoznacznie dowodzą, że nie mamy do czynienia z retrospektywnym wspomnieniem. To oryginalny, uratowany projekt afisza lub poufnego zaproszenia na zamknięte spotkanie kryzysowe o najwyższej temperaturze emocjonalnej. Nie jest znane, czy ten "Odczyt Informacyjny” odbył się.
Rzeźnia i Inkwizycja
Placówką, która pod koniec 1941 i w 1942 roku stała się celem publicznego ostracyzmu i przerażenia, był Główny Internat dla Podrzutków i Sierot przy ulicy Dzielnej 39 (działający w strukturach CENTOS-u). Miejsce to było najstraszniejszym punktem na mapie getta – trafiały tam niemowlęta i dzieci zbierane bezpośrednio z bruku warszawskiego, skrajnie wycieńczone głodem, nagie i masowo konające na tyfus. Ponieważ w tych przeludnionych pokojach śmiertelność była porażająco wysoka, zdesperowana i sterroryzowana ulica gettowa wydała na to miejsce okrutny wyrok: w opinii publicznej internat zaczęto nazywać „rzeźnią dzieci” i „inkwizycją”.
Ten społeczny bojkot groził całkowitym odcięciem placówki od reszty i tak już skąpych funduszy oraz resztek pomocy wolontariuszy.
Walka ponad podziałami: Dzielna, Twarda, Wolska
W tym dramatycznym momencie Janusz Korczak udowodnił, że jego misja nie kończy się na progu własnego Domu Sierot przy Siennej 16/Śliskiej 9. Choć sam walczył o każdy bochenek chleba i kilogram kartofli dla swoich podopiecznych, Stary Doktor z pełną determinacją zaangażował się w ratowanie dzieci z innych, skrajnie zaniedbanych sierocińców i przechowalni w getcie – tych przy ulicy Dzielnej, Twardej czy Wolskiej.
Jako oficjalny doradca i lotny inspektor CENTOS-u, Korczak regularnie odwiedzał te piekielne punkty biedy, pisząc wstrząsające raporty i osobiście żebrząc u gettowych bogaczy o ratunek. Nie pozwolił, aby dzieci z Dzielnej zostały skazane na zapomnienie i śmierć przez uprzedzenia opinii publicznej. Postanowił uruchomić cały swój gigantyczny autorytet społeczny i zwołać ów „Odczyt Informacyjny”, by zmusić elitę getta – urzędników Judenratu, intelektualistów i zamożnych mecenasów – do natychmiastowego działania.
Ogrodnik zbuntowany przeciw doli
Jego wstępne słowa to czysta, korczakowska poezja, podszyta bezlitosną rzeczywistością:
„Wyrazy są roślinami, piszący jest ogrodnikiem... Los wyznaczył mi bolesną rolę ogrodnika, którego bukiety składają się z ostów i pokrzywy.”
Przez wiele miesięcy oficjalne raporty i odczyty Doktora musiały składać się wyłącznie z „ostów i pokrzyw” – z kłujących, ostrych statystyk umierania, głodu i chorób. Jednak na to konkretne spotkanie Stary Doktor buntuje się przeciwko swojej gorzkiej doli. Obiecuje słuchaczom symboliczną „wiązankę z konwalii i niezapominajek” – apel do ich najgłębszego człowieczeństwa, przypomnienie, że pod tą potworną warstwą brudu i epidemii kryją się ludzkie dzieci, które mają prawo do szacunku i godnej walki o przetrwanie.
Cześć załodze
Tekst ten jest również potężną, publiczną tarczą ochronną, jaką Korczak rzuca nad potępiany przez ulicę personel: „Cześć załodze, która nie porzuciła okrętu w czas groźnej burzy.” Doktór z pełną surowością przypominał zdemoralizowanemu gettu, że pielęgniarki, lekarze i opiekunki pracujący w tym piekle nie są katami; są heroiczną załogą tonącego statku, która odmówiła ucieczki i jako jedyna trwała przy konających dzieciach, gdy cały świat odwracał oczy z obrzydzeniem i strachem.
Ten dokument, uratowany przez mojego ojca, Pana Miszy, ukazuje precyzyjną mechanikę konspiracyjnej walki o życie najmłodszych. Pokazuje niewidzialny Kodeks Korczaka w działaniu: moment, w którym zwykły „odczyt informacyjny” zmienia się w frontowy manifest, mający zmusić sytych i wpływowych mieszkańców getta do spojrzenia prosto w oczy skrajnej nędzy i podania im pomocnej dłoni, zanim nadchodząca ostateczna burza pochłonie ich wszystkich.
