 |
| Autor: I wtedy przypomniałem sobie moje pierwsze studia botaniczne z początku lat 70. W botanice istnieje mała książeczka, klucz, który w Szwecji nazywamy po prostu Flora. Przy jej pomocy można oznaczyć i zrozumieć każdą roślinę. Żeby to jednak zrobić, trzeba najpierw poznać i głęboko zrozumieć specyficzny język autora tego klucza. Zrozumiałem, że do Korczaka też potrzebuję takiego klucza źródłowego. I w końcu go znalazłem. |
Przemówienie z okazji odebrania Nagrody im. Janusza Korczaka
Szanowni Państwo, Wysoka Kapituło, Drodzy Przyjaciele,
Gdy byłem małym chłopcem, na ścianach mojego rodzinnego domu w Warszawie nie było obrazów ani ozdób. Wisiało tam tylko jedno, czarno-białe zdjęcie. Przez lata byłem święcie przekonany, że to mój rodzony dziadek. Ja nigdy nie poznałem żadnej z moich babć lub dziadków – zginęli podczas Zagłady. Korczak był dla mnie tą nieznaną mi i nigdy niedyskutowaną w domu generacją. Dopiero później dowiedziałem się, że ten człowiek nazywał się Janusz Korczak.
W moim dzieciństwie słowo „Komitet” nie oznaczało – jak w innych domach – komitetu partii. Dla moich rodziców istniał właściwie tylko Komitet Korczakowski.
Słyszałem też ciągle drugie, tajemnicze słowo: „Krochmalna”. Jako małe dziecko nie rozumiałem, co to znaczy – myślałem, że „Krochmalna” to nazwisko jakiejś pani, która przychodzi na zebrania komitetu... pani tak samo ważnej, jak sam Korczak.
Gdy w końcu jako chłopiec – były to chyba lata 50. – trafiłem pod ten adres, zamiast tajemniczej pani zobaczyłem dom w trakcie przebudowy. W tym jasnym, odradzającym się budynku zastałem dzieci. One zdążyły już bardzo dobrze poznać mojego Tatę, który stał się ich przyjacielem. Ja byłem dla nich intruzem. Pamiętam ich morderczy wzrok – to była zazdrość o jedynego dorosłego spoza kręgu ich wychowawców, który dawał im poczucie ciepła i bezpieczeństwa. Strzegły go, Pana Miszę, przed kimś obcym.
Pamiętam, że wyobrażałem sobie „Republiki Dziecięce” Korczaka na wzór kolejki pionierów w Budapeszcie – jako cudowny pociąg, w którym to uśmiechnięte dzieci obsługują kasy, odprawiają skład i same prowadzą wielki parowóz.
W tamtym okresie, dopóki mieszkałem w Polsce – do roku 1967 – w naszym domu nie mówiło się o śmierci. Co najważniejsze, mój Ojciec – Pan Misza, który cudem uniknął deportacji 5 sierpnia 1942 roku – nigdy nie podkreślał tragicznego końca Korczaka, dwustu trzydziestu dziewięciu dzieci i dziesięciu wychowawców. Ojciec ocalał z tamtego dnia, ale wolał przekazać mi testament życia Starego Doktora, a nie martyrologię. Chciał, bym poznał Korczaka żywego.
Moja własna droga do pełnego poznania przyszła jednak dopiero po latach, w Sztokholmie. Po studiach botaniki, zoologii, aż po medycynę i doktorat z neurofizjologii. Właściwie dopiero w latach 90., po śmierci mojego Taty i przejęciu Szwedzkiego Archiwum Korczakowskiego, wróciłem do mojego „Dziadka ze zdjęcia”.
Zacząłem czytać wszystko. Szybko jednak poczułem głód i głęboki niedosyt. Dzisiejsza literatura korczakowska bywa wtórna – autorzy często przepisują poprzednich autorów, a w bibliografiach i przypisach po dziesięć razy powtarza się tylko jedno słowo: „tamże”, „tamże” i „tamże”. Chciałem poznać Korczaka od podstaw, od korzeni, a nie poprzez cudze referencje.
I wtedy przypomniałem sobie moje pierwsze studia botaniczne z początku lat 70. W botanice istnieje mała książeczka, klucz, który w Szwecji nazywamy po prostu Flora. Przy jej pomocy można oznaczyć i zrozumieć każdą roślinę. Żeby to jednak zrobić, trzeba najpierw poznać i głęboko zrozumieć specyficzny język autora tego klucza. Zrozumiałem, że do Korczaka też potrzebuję takiego klucza źródłowego. I w końcu go znalazłem.
Znalazłem go w starych dokumentach byłych wychowawców i bursistów Domu Sierot. Pierwsze z nich – dokumenty Józka Arnona – otrzymałem od jego żony w kibucu Ein Hamifratz w Izraelu. Potem rzuciłem się na kolejne archiwa, badając trudne do odczytania, pomijane dotąd rękopisy.
To właśnie z tych zakurzonych kartek, pisanych ręką dzieci, ułożyła się moja własna Flora. Mój klucz do Korczaka.
Z czasem ten klucz postanowiłem przekazać dalej. Stał się nim mój blog, Jimbao-today, którego chińska nazwa oznacza niezwykle trafną metaforę: „Otwarcie bramy, drogę do skarbca”.
Przez tę otwartą bramę płyną dziś kolejne owoce tamtych poszukiwań. Dokładnie w tym tygodniu, tutaj w Warszawie, drukowane są dwie książki mojego Ojca, Pana Miszy – w wersji polskiej i angielskiej. A już jesienią ukaże się czterystustronicowa fotobiografia, która dopełni to dzieło.
Ta nagroda to dla mnie niezwykłe wzruszenie i domknięcie życiowej drogi. Chciałbym z całym sercem podziękować Kapitule za to ogromne wyróżnienie. Dziękuję mojej rodzinie i najbliższym za cierpliwość do moich wieloletnich poszukiwań w archiwach.
Dziękuję też tym wszystkim bursistom i wychowankom, którzy w swoich trudnych do odczytania zapiskach zostawili nam najprawdziwszy, czysty klucz do poznania Starego Doktora.
Dziękuję bardzo.
RW
#JanuszKorczak #KorczakAward #JimbaoToday #Krochmalna #PanMisza #HistoryOfEducation #HolocaustHistory #OrphansHome #WarsawHistory #ArchivalResearch #FromTheRoots #Flora
Speech on the Occasion of Receiving the Janusz Korczak Award
Distinguished Guests, Honorable Committee, Dear Friends,
When I was a little boy, there were no paintings or decorations on the walls of my family home in Warsaw. Only one black-and-white photograph hung there. For years, I was absolutely convinced that he was my biological grandfather. I never got to know any of my grandmothers or grandfathers—they perished during the Holocaust. For me, Korczak represented that unknown generation, one that was never discussed at home. Only later did I learn that this man’s name was Janusz Korczak.
In my childhood, the word "Committee" did not mean the communist party committee, as it did in other homes. For my parents, only one Committee existed: the Korczak Committee.
I also constantly heard a second, mysterious word: "Krochmalna". As a small child, I didn’t understand what it meant—I thought "Krochmalna" was the surname of some lady who attended the committee meetings... a lady just as important as Korczak himself.
When I finally visited that address as a boy—it must have been the 1950s—instead of a mysterious lady, I saw a building undergoing reconstruction. In that bright, regenerating building, I encountered children. They had already come to know my Father very well, and he had become their friend. To them, I was an intruder. I remember their murderous stares—it was jealousy over the only adult from outside their circle of educators who gave them a sense of warmth and security. They were guarding him from a stranger.
I remember imagining Korczak’s "Children’s Republics" in the likeness of the Children's Railway in Budapest—as a wonderful train where smiling children operated the ticket offices, dispatched the trains, and drove the great steam engine themselves.
During that period, as long as I lived in Poland—until 1967—death was never spoken of in our home. Most importantly, my Father—Mr. Misza, who miraculously escaped the deportation on August 5, 1942—never emphasized the tragic end of Korczak, the two hundred and thirty-nine children, and the ten educators. My father survived that day, but he preferred to pass down to me the testament of the Old Doctor's life, rather than martyrdom. He wanted me to know a living Korczak.
My own path to fully knowing him came only years later, in Stockholm. After studying botany and zoology, and moving on to medicine and a PhD in neurophysiology. In fact, it was only in the 1990s, after my Father’s passing and my takeover of the Swedish Korczak Archive, that I returned to my "grandfather from the photograph."
I began to read everything. Soon, however, I felt a deep hunger and dissatisfaction. Today’s literature on Korczak can be derivative—authors often copy previous authors, and the bibliographies and footnotes repeat a single word ten times over: ibid., ibid., and ibid. I wanted to know Korczak from the ground up, from the roots, and not through someone else’s references.
And then I remembered my first botany studies from the early 1970s. In botany, there is a small book, a key, which in Sweden we simply call Flora. With its help, one can identify and understand every single plant. To do that, however, one must first learn and deeply understand the specific language of the author of that key. I realized that I needed such a primary key for Korczak as well. And in the end, I found it.
I found it in the old documents of former educators and dormitory students of the Orphans’ Home. The first of these—the documents of Józek Arnon—I received from his wife in Kibbutz Ein Hamifratz in Israel. Then I threw myself into other archives, studying difficult-to-read manuscripts that had been overlooked until then.
It was from those dusty pages, written by the hands of children, that my own Flora bloomed. My key to Korczak.
Over time, I decided to pass this key on. It became my blog, Jimbao-today, whose Chinese name stands for a deeply fitting metaphor: "Opening the gate, the path to the treasure trove."
Through this open gate, the further fruits of those searches flow today. Right this week, here in Warsaw, two books by my Father, Mr. Misza, are being printed—in both Polish and English versions. And this autumn, a four-hundred-page photobiography will be published to complete this work.
This award brings me immense emotion and represents the closing of a life circle. I would like to thank the Committee from the bottom of my heart for this tremendous honor. I thank my family and loved ones for their patience with my many years of archival research.
I also thank all those dormitory students and wards who, in their difficult-to-read writings, left us the truest, purest key to knowing the Old Doctor.
Thank you very much.
,%20edited%20by%20his%20son%20Roman%20Wro%CC%81blewski,.jpg)
