The Fire of Life, the Mechanics of Aliyah, and Demystifying the Myth of "Korczak's Depression"

The official invitation from the Secretariat of Ein Harod, dated April 20, 1937—fully coordinated with the Jewish Agency (Sochnut)—was Korczak´s tangible, institutional weapon in this fight. An identical certificate allowing permanent settlement in Mandate Palestine and work with the children in the kibbutz was also extended to his closest collaborator, Stefania Wilczyńska, following her longest, multi-month stay in 1938–1939.

The Fire of Life, the Mechanics of Aliyah, and Demystifying the Myth of "Korczak's Depression"

When analyzing the profound anguish that echoes in Janusz Korczak’s late letters to Pan Józek, we must categorically reject the prevailing biographical consensus that views the Doctor merely as a resigned old man sunk in clinical apathy. This is a glaring oversimplification. Despite the undeniable episodes of melancholy, physical exhaustion, and the bitter balance sheet of disillusionments that he openly admits, a powerful, fierce, and creative fire of life burned within Korczak until the very end. The Old Doctor was never a man to hide from the world in moments of crisis. The most definitive proof of his immense vitality and his active search for a way out of the existential trap lies in his formalized efforts toward a radical "change of climate"—meaning the moral and social climate of a free Galilee.

The official invitation from the Secretariat of Ein Harod, dated April 20, 1937—fully coordinated with the Jewish Agency (Sochnut)—was his tangible, institutional weapon in this fight. An identical certificate allowing permanent settlement in Mandate Palestine and work with the children in the kibbutz was also extended to his closest collaborator, Stefania Wilczyńska, following her longest, multi-month stay in 1938–1939.

At this juncture, however, we must uncompromisingly dismantle the contemporary biographical myth that attempts to paint Wilczyńska’s journey back to Poland in May 1939 as a sentimental "return to her children," while diagnosing Korczak with a paralyzing depression. Kicińska, in her biography „Pani Stefa”, points to a heavily mythologized dialogue that allegedly took place in Ein Harod right before her departure in May:

Fejga: – You promised to stay.
Stefa: – My children are there. (1939, En Charod)

When this literary postcard is confronted with hard archival data and the actual calendar of the Doctor's achievements, a completely different reality emerges. The assertion that Stefa "returned to take care of her children" is a historical absurdity—after more than a year of total absence from Warsaw, upon her arrival in May 1939, she encountered a completely new rotation of wards at the Orphans' Home, children she physically did not even know. Furthermore, a direct witness of those days, my father Pan Misza, who frequently visited her, documented a solid fact: before her migration, Stefa, much like Korczak, had formally detached herself from the Orphans' Home, left her job there, and moved into her own private apartment in the Wola district (on a side street off Wolska Street). Her journey to Warsaw in May 1939 was therefore a temporary, kind of administrative and family visit, not a permanent return to her former duties.

The ultimate refutation of Korczak's supposed "paralyzing depression" is the titanic, almost unbelievable volume of his work throughout 1938 and 1939. A man trapped in clinical apathy does not manage such a multifaceted surge of productivity!

Let us review the hard facts of 1938:

• Radio and Press: From March 1938, Korczak delivers his legendary radio talks on loneliness, which are printed concurrently in the weekly magazine „Antena”. Simultaneously, he publishes in three different periodicals in Hebrew and Yiddish. The magazine „Dziecko i matka” (Child and Mother) regularly features his essays.
• Education and Literature: He conducts lectures for the Frajhajt organization in Zielonka near Warsaw. In May 1938, his monumental book „The Stubborn Boy...” about Louis Pasteur is published. From July to mid-August, the Old Doctor broadcasts his "Spoken Novel" in 15 radio episodes. By the close of the year, he publishes another novel, „People are Good”.
• Recognition and Medical Practice: On the occasion of his 60th birthday, a highly flattering tribute was published in „Przegląd Społeczny”. In October, he delivers major public lectures, donating all proceeds to the Orphans' Home. Most fascinatingly, Korczak continues his active medical practice—listed in the official registry of physicians as a pediatric specialist operating from 8 Złota Street under the telephone number: 98-620.

This staggering momentum continues unabated into 1939:

• His new tale, „The Three Expeditions of Hershek”, is published. In January, he broadcasts three more radio lectures, and his talks are compiled and published in book form as „Pedagogika żartobliwa” (Playful Pedagogy).
• In May 1939—precisely when hagiographers claim he was paralyzed by depression—he publishes a vital educational essay titled „Lekkomyślność” (Recklessness) in the quarterly journal „Szkoła Specjalna”.
• In June, he pens the first part of a new novel, „Religia dziecka” (The Religion of the Child). The period from June to the end of August brings the summer idyll we know from his letters to Arnon: salt baths in Druskininki and, thereafter, "reading" 20 new children during the Gocławek camp.

What superficially appeared to be "depression" was, in truth, the utter physical exhaustion of a 60-year-old body fighting tirelessly on five fronts simultaneously.

We must reiterate a fundamental historical truth with absolute clarity: in the summer of 1939, nobody in Europe truly anticipated the outbreak of war at that exact moment—not the Polish government, not Korczak, and certainly not Stefa. Everyone lived with the perspective of a normal autumn. The Doctor's handwritten words in his letter to Gilead on August 22 stand as a monumental, historically important proof: “I do not want you to write back to me if we are to see each other.” A similar letter was sent at the same time to Józek Arnon-Halpern. Korczak was fully planning his autumn flight via LOT airlines to Tel Aviv for late September or early October to teach the children of Galilee how to fly kites and make Bengal lights.

It was the sudden, brutal explosion of the global apocalypse on September 1, 1939, that ruthlessly shifted the human and political climate, ending the alleged "years of crisis and depression" and commencing a time of ultimate, heroic combat. The war permanently sealed the borders, trapping both educators in the occupied city and forcing them to once again become an inseparable part of the Orphans' Home, fighting for survival.

---

Ogień życia, formalna mechanika Aliji i odkłamywanie mitu o „depresji Korczaka”

Oficjalne zaproszenie (pełna transkrypcja poniżej) z Sekretariatu kibucu Ein Harod z 20 kwietnia 1937 roku było realnym, instytucjonalnym narzędziem tej walki. Identyczną zgodę na osiedlenie się w Mandacie Palestyny i pracę z dziećmi w kibucu otrzymała poprzednio jego najbliższa współpracownica, Stefania Wilczyńska.

Ogień życia, formalna mechanika Aliji i odkłamywanie mitu o „depresji Korczaka”

Analizując głęboką udrękę, jaka bije z późnych listów Janusza Korczaka do Pana Józka Arnona -Halperna, musimy jako badacze sformułować kategoryczny sprzeciw wobec powszechnej opinii biograficznej, która w Doktorze widzi jedynie zrezygnowanego, pogrążonego w apatii starca. To rażące uproszczenie. Mimo bezdyskusyjnych stanów melancholii, zmęczenia i bolesnego bilansu rozczarowań, o których sam otwarcie wspomina, w Korczaku do samego końca tlił się i płonął potężny, twórczy ogień życia. Stary Doktor nie był człowiekiem, który w chwilach załamania chował się przed światem. Najlepszym dowodem jego niebywałej mobilizacji życiowej i aktywnego poszukiwania wyjścia z egzystencjalnej matni były jego zaawansowane działania zmierzające do radykalnej „zmiany klimatu” – moralnego i społecznego klimatu wolnej Galilei.

Oficjalne zaproszenie z Sekretariatu kibucu Ein Harod z 20 kwietnia 1937 roku było realnym, instytucjonalnym narzędziem tej walki. Identyczną zgodę na osiedlenie się w Mandacie Palestyny i pracę z dziećmi w kibucu otrzymała poprzednio jego najbliższa współpracownica, Stefania Wilczyńska, by dostać prawo do osiedlenia się w Palestynie.

W tym miejscu należy jednak bezkompromisowo rozprawić się ze współczesnym mitem biograficznym, który z przyjazdu Wilczyńskiej do Polski w maju 1939 roku próbuje robić sentymentalny „powrót do dzieci”, a u samego Korczaka diagnozuje paraliżującą depresję. Kicińska w biografii „Pani Stefa” przytacza zmitologizowaną, dramatyczną rozmowę, jaka miała rzekomo odbyć się w Ein Harod tuż przed majowym wyjazdem Wilczyńskiej:

Fejga: – Obiecałaś zostać.
Stefa: – Tam są moje dzieci. (1939, En Charod)

Zderzenie tej literackiej kliszy z twardą rzeczywistością i kalendarium działań Doktora ujawnia zupełnie inną prawdę. Twierdzenie, że Stefa „wróciła, by zająć się swoimi dziećmi”, jest historyczną bzdurą – po kilkunastu miesiącach (prawie 2 lata) całkowitej nieobecności w Warszawie, w maju 1939 roku zastała w Domu Sierot zupełnie nową grupę wychowanków, których większość fizycznie nie mogła znać. Co więcej, świadek tamtych dni, mój ojciec Pan Misza, który osobiście u niej bywał, zapamiętał twardy fakt: Stefa, podobnie jak Korczak, przed emigracją formalnie oderwała się od Domu Sierot, zostawiła tam pracę i wyprowadziła się do własnego, prywatnego mieszkania na Woli (na przecznicy od ul. Wolskiej). Jej podróż do Warszawy w maju 1939 roku była więc jedynie tymczasowym, urzędowym lub rodzinnym przyjazdem, a nie powrotem do dawnych obowiązków.

Najpotężniejszym uderzeniem w mit o rzekomej „paraliżującej depresji” Korczaka jest jednak tytaniczny, nieprawdopodobny wręcz, ogrom jego pracy w latach 1938–1939. Członek klinicznej apatii nie prowadzi tak wielopoziomowej działalności!

Spójrzmy na fakty z 1938 roku:

• Radio i prasa: Od marca 1938 roku Korczak prowadzi w Polskim Radiu słynne pogadanki na temat samotności, przedrukowywane na bieżąco w tygodniku „Antena”. Jednocześnie publikuje w trzech różnych czasopismach w języku hebrajskim i żydowskim. Czasopismo „Dziecko i matka” regularnie drukuje jego artykuły.
• Edukacja i literatura: Prowadzi wykłady dla organizacji Frajhajt w Zielonce pod Warszawą. W maju 1938 roku wychodzi jego wielka książka „Uparty chłopiec...” o Pasteurze. Od lipca do połowy sierpnia Stary Doktor czyta na antenie radiowej „Powieść mówioną” w 15 odcinkach. Na koniec roku wydaje kolejną powieść – „Ludzie są dobrzy”.
• Uznanie i praca lekarska: Z okazji jego 60. urodzin w „Przeglądzie Społecznym” ukazuje się niezwykle pochlebny artykuł. W październiku wygłasza wielkie wykłady, z których dochód przeznacza na Dom Sierot. Co fascynujące, Korczak cały czas prowadzi aktywną praktykę lekarską – w oficjalnym spisie lekarzy figuruje jako specjalista od chorób dziecięcych pod adresem Złota 8 i numerem telefonu: 98-620.

Ten tytaniczny pęd pracy trwa nieprzerwanie w 1939 roku:

• Wychodzi jego nowa opowieść „Trzy wyprawy Herszka”. W styczniu nadaje kolejne 3 audycje radiowe, a jego gadaninki zostają zebrane i wydane w formie książkowej jako „Pedagogika żartobliwa”.
• W maju 1939 roku – dokładnie wtedy, gdy według hagiografów ma znajdować się w głębokiej depresji zdiagnozowanej przez Stefę – w kwartalniku „Szkoła Specjalna” publikuje ważny esej „Lekkomyślność”.
• W czerwcu pisze pierwszą część nowej powieści „Religia dziecka”. Okres od czerwca do końca sierpnia to znana nam z listów do Arnona letnia sielanka, solanki w Druskienikach i „odczytywanie” 20 nowych dzieci w Gocławku.

To, co powierzchownie mogło wydawać się „depresją”, było po prostu skrajnym, fizycznym wycieńczeniem 60-letniego organizmu, który bez wytchnienia walczył jednocześnie na wielu frontach.

Musimy z całą mocą powtórzyć: latem 1939 roku nikt w Europie nie spodziewał się wybuchu wojny w tym konkretnym momencie – ani rząd polski, ani Korczak, ani Stefa. Wszyscy żyli perspektywą normalnego jutra. Odręczne słowa Doktora z listu do Gilada z 22 sierpnia: „Nie chcę, żebyście mi odpisywali, jeżeli mamy zobaczyć się” to twardy, historycznie ważny dowód. Korczak planował jesienny lot samolotem LOT-u do Tel Awiwu na przełomie września i października, by uczyć dzieci w Galilei puszczania latawców i robienia ogni bengalskich.

Dopiero nagły, brutalny wybuch globalnej apokalipsy 1 września 1939 roku bezpowrotnie zmienił ludzki i polityczny klimat, kończąc rzekome „lata kryzysu i depresji”, a rozpoczynając czas ostatecznej, heroicznej walki. Wojna zatrzasnęła przed nimi granice i sprawiła, że uwięzieni w okupowanym mieście, oboje musieli wejść za mury Domu Sierot, by podjąć swoją ostatnią drogę.

כ"א אייר תרצ"ז

20/IV 37

לחבר יאנוש קורצ'אק שלום!

מזכירות הקיבוץ החליטה לפנות אליך

בהצעה רשמית לבוא אלינו לעין חרוד,

לחיות ולעבוד איתנו כאן.

הקיבוץ והילדים זקוקים לך, לעבודתך

החינוכית ולידיעותיך הרבות.

אנו יודעים כמה קשה העלייה והמעבר

מפולין, אך אנו מקווים כי תמצא

אצלנו בית חם ופינה שקטה לעבודה

ולמחשבה.

נשמח מאוד אם תענה לפנייתנו זו

ותודיע לנו על מועד בואך.

בברכת חברים,


מזכירות עין חרוד


Wierny przekład polski)

          21 Ijar 5697                  20 kwietnia 1937

Do Towarzysza Janusza Korczaka, Szalom!

Sekretariat kibucu podjął decyzję o skierowaniu do Ciebie oficjalnej propozycji przyjazdu do nas, do Ein Harod, abyś zamieszkał i pracował tutaj razem z nami.

Kibuc oraz dzieci bardzo potrzebują Ciebie, Twojej pracy pedagogicznej i Twojej ogromnej wiedzy. Wiemy, jak trudna jest alija (emigracja) oraz cały proces przejścia i wyrwania się z Polski, żywimy jednak głęboką nadzieję, że odnajdziesz u nas ciepły dom oraz cichy kąt do pracy i do rozważań [myśli].

Będziemy niezwykle uradowani, jeśli odpowiesz na to nasze wezwanie i powiadomisz nas o przewidywanym terminie swojego przybycia.

Z towarzyskim pozdrowieniem [Więzią przyjaciół],

Sekretariat Ein Harod

Tekst listu Korczaka na temar przyjazdu do Eretz Israel

30/III 37.

Do Bliskich mi w Ein Harod.

Właściwie nie zmieniłem planu: zapowiedziałem, że przyjadę za dwa lata, o ile będę mógł jako tako porozumieć się po hebrajsku. Zamierzając już teraz wyjechać do Jerozolimy, ułatwiam sobie zadanie: rok w Palestynie zmusi mnie do jakiejś tam przymusowej znajomości języka. Drugi powód, to – że trzeba odetchnąć naprzód świeżym powietrzem, wyprostować kości, odzyskać prawo do uśmiechu. I dopiero wtedy może uzna się w sobie prawo, aby pokazać się na wsi.

Napisałem o „planie” – o mało co, byłbym napisał: „decyzja”. – Trochę to śmiało wygląda, – jak gdyby ode mnie tylko zależało zrealizowanie śmiałego zamierzenia. – Czy wewnętrzna decyzja, niezależnie od tego, czy zdąży się zrealizować, nie wystarcza? – Niezupełnie to będzie zrozumiałe, ale – wiem – gdybym nie przyjechał, jako stary, zmęczony (i udręczony), by resztką sił podzielić się z Wami, – przybędę do Was, jako znów dziecko, od nowa poczynające wędrówkę w życiu. – Reinkarnacja, – metafizyka? – Nie, – dla mnie są to prawdy realne, które utrwaliły tylko te i owe wieczory w Palestynie.

Ziemia, która szuka Boga. – Powie kto może: a Indje, a Chiny? – Być może. – Ale tu – w tęsknocie, poniżeniu, osamotnieniu, w hańbie – zahartowała się ta nie potrzeba, nie życzenie, ale konieczność znalezienia istoty i celu bytu. – Niepokój Wasz i poczucie niedosytu są właśnie szukaniem.

Przepraszam, że dzielę się nie gotowemi myślami. – Męczą...

Realnie tak sprawa się przedstawia: chcę, even muszę, w maju jeszcze, przybyć do Jerozolimy, tam jakoś po studencku przebieduję chyba; potem dopiero myślę wyruszyć, dokąd wezwą i czego zażądają. Jedyna i ostatnia radość w życiu – z tak ciężkich prób i doświadczeń, trudnych doznań i rozmyślań – jak z mąki chleb dla ludzi...

Nie czekam odpowiedzi na ten list. Piszę do innych, więc uważałem za swój obowiązek napisać do Tych, czyje ręce pierwsze uścisnąłem w tym osobliwym kraju osobliwego ludu

Pozdrowienie. – Pokój.
Korczak

---

---

Korczak’s Footprint in Galilee, 8 Złota Street, and the Lesson of "The Stubborn Boy"

With us, there is nothing new. The children are in the countryside. I was with them through July. I do not want you to write back to me if we are to see each other. – Perhaps (if the elders permit) a letter about the squirrels could be written to them. Speak with Moshe, Shoshana, etc. Szalom, Korczak.

Korczak wrote: August 22, 1939. Dearest Zerubavel, After the war [WWI], we (the Orphans' Home) used to receive American, Swiss, Dutch gifts, etc. Among other things, I wrote to the British Consul requesting floor rags. No answer. After eight months had passed, a formal notice arrived from London stating that a crate was ready for pickup, containing such an enormous supply of rags that they have lasted us until this very day. I asked the Polish Consul in Jerusalem to gift the children of Palestine plenty of squirrels, beautiful creatures. – He did not understand. I read that there are squirrels in India: red ones here, gray ones there. I am certain that if the children write to the British authorities (I do not know to whom), they will surely send Indian squirrels by aeroplane. Trees without squirrels are sad and motionless. – My idea about the kites did not succeed (which is equally important), perhaps this one will. – If adults consider....

Zerubavel Gilead / Korczak and the kite game

"My idea of playing with kites did not succeed...
Perhaps I shall succeed yet."

From a letter of Korczak's that reached Israel the day World War II broke out

– An orange paper dragon pursues a red one
and a yellow dragon triumphs over both –
no! there's not enough in that to fire the imagination
and awaken joy and intoxication of the heart.
For you must know
that without breathlessness and pounding hearts
play is not play for children.
I once grasped the hand of a kid that was sailing
a toy boat on the river – his pulse was like the pulse
of one sick with malaria.
Perhaps he felt like Magellan or Vasco da Gama
and did not know he was really a new Columbus
discovering his own America, there on the stream-bank
in a remote village.
The light of the cigarette gleamed between his lips
and he stopped to ask:

– Which way do the winds blow where you live,
in the morning, in the evening?
And does the wind usually come from the sea?
Oh, that's good, very good! Describe to me how
a kite flies in the wind today
with the thin string quivering in a child's fist

flashing yellow and blue, deep blue,
like the one I saw once over the Gilboa
when I visited your country.
Imagine:
a silent paper dragon in the twilight gloom
and a red skyrocket above it –
the children face to face are sending up stars
and see, they reach up
to the very heart of heaven!
When I was four or five, I too
used to send up kites, and when
the thread was cut my paper dragon flew off
and was lost in the clouds.
Tears would fill my eyes
and through the tears I would see angels' wings
hugging my kite.
And now I'm old, you know
but when I'm feeling very bitter
I close my eyes and see before me
pure-white wings in the clouds.
The cigarette stump went out.
The two of us were silent in the dark.

Korczak’s Footprint in Galilee, 8 Złota Street, and the Lesson of "The Stubborn Boy"

To fully comprehend the depth of Gilead's poem, we must return to the 1930s. Zerubavel Gilead spent two years in Warsaw (1937–1938) and became a close friend of Janusz Korczak and Cywia Lubetkin. Thanks to his presence in the capital, one of the most poignant and unique descriptions of the Old Doctor's private, domestic space from that period has been preserved:

“You can enter the small house at 8 Złota Street by climbing the wooden stairs. The door is opened, as usual, by the Doctor's sister (...). In Korczak's room, there is a simple desk, an old wooden sofa, and a wardrobe full of books. There is only one painting on the wall - a painting of his mother.”

The house on Złota Street is a story of its own—the building belonged to Mieczysław Grydzewski, the legendary editor of Wiadomości Literackie. Gilead recalls that when he visited that modest room one day to congratulate Korczak on his newly published book about Louis Pasteur, titled “The Stubborn Boy” (published in 1937), he heard words from the Old Doctor that cast a completely new light on his late literary focus:

“I wrote 'The Stubborn Boy' precisely now—in times when cruelty and spiritual captivity are debilitating us, at a moment when the Nazi madness is spreading all around. I wrote it so that the children growing up now would know that there are also other people in the world who have dedicated and are dedicating their lives not to annihilating man, but to liberating him, to enriching and ennobling the human being.”

In the face of the hatred consuming Europe, this story of hard work, scientific devotion, and fulfilled dreams was meant to serve as a moral shield for the children.

During his visits to Palestine in 1934 and 1936, Korczak spent most of his time at Kibbutz Ein Harod in Galilee. He watched the school classes and attached immense importance to free play. It was there, on the Galilean hills, that he personally taught the children of the kibbutz the art of flying kites. This tradition ran so deep that from those days to this very day, the annual Kite Day is celebrated in Ein Harod in honor of the Old Doctor, drawing hundreds of children and adults from near and far.

The most dramatic and historically important element of this final letter, written on August 22, 1939 (as clearly visible on the attached scan of the original document), are the words: “I do not want you to write back to me if we are to see each other.” This sentence definitively dismantles the post-war myth of an evacuation or escape: the Doctor was fully convinced of his imminent journey to Israel, scheduled for September–October 1939. Instead, the letter reached Ein Harod precisely on September 1, 1939—becoming his final voice, severed by the outbreak of World War II. Yet, when the Doctor's life was extinguished at the Death Camp Treblinka in August 1942, his kites were still flying over Galilee.

---