 |
| Motek's article "I have no luck with business" for "Mały Przegląd" - Korczak´s children's newspaper (May 25, 1934). |
Summary
A true story from Janusz Korczak´s Orphanage, where a storyteller, Motek (Motuś) Tytelman, actually flew around Warsaw in a real airplane. Storyteller is a true story from the Korczak Orphanage written after WWII. I found it in the GFH archives in Israel after I found a letter and the photograph of Motek in my father's, Pan Misza´s, archives in Stockholm. Motek recalls a happy and carefree time in an orphanage (Dom Sierot) under the supervision of a beloved doctor (likely Janusz Korczak). An idyllic childhood during the seven years there. Motek was not a regular orphan, but his orthodox family in Warszawa lived in poverty, and they were glad he was at the orphanage, which meant one less mouth to feed at home, especially after his little sister was born. His progressive uncle advised him to keep a diary of his daily events, paying him 50 groszy a week for it, money he spent on his great passion: the cinema. After that, Motek began retelling the movies to the other children, which became so popular that he received awards from the management and earned the nickname "Storyteller".
Korczak encouraged him to write an article for the children's newspaper "Mały Przegląd". He won a prize for his article, which was either a cinema ticket or a flight around Warsaw.
Motek initially wanted the cinema ticket as a prize, but his friend Anka persuaded him to take the flight, which turned out to be an unforgettable experience.
Dom Sierot był jakby samodzielnym państwem: były przeróżne instytucje, prowadzone przez dzieci, jak nap., sąd. Wychowawcy zastępowali nam rodzicow. Kierowniczka, I. Stefa, była dla nas matka; przeżywała wraz z nami nasze smutki i radości. Najbardziej cieszyłem sie następieniem lata.
Wyjeżdżaliśmy wtedy do naszej kolonii letniej, Gocławek. Gocławek, były to dwa miesiące pełne radości i szczęścia; okres zabaw, wycieczek, cudnego wypoczynku. Często bywał nasz ukochany dokiór, który znał każdego i zawsze dlo każdego znajdował chwilę czasu. Wracaliśmy z Gocławka zabrązowieni, pełni zdrowia i energii. Co soboty odwiedzałem swoich rodziców i siostrę. W tymże okresie, mama uraczyła nas nowym braciszkiem. Rodzicom moim bardzo źle się wiodło i oni zadowoleni byli, że chociaż ja jeden jestem poza domem, jedne mniej usta do karmienia. Dobrze pamiętam swego wujka, człowieka postępowego, który poradził mnie, abym prowadził dziennik, do którego zapisywałbym codzienne zdarzenia moje w Domu Sierot. Posłuchałem wujka i on co tygodnia ten dziennik przeglądał i dawał mi za to 50 gr. ktore ja wydawałem na kino. Ubóstwiałem kino. Mogłem czasami dwa razy ten sam program oglądać. Potem kolegom opowiadałem, co widziałem. mówili, że mam dar do opowiadanie. Tak się więc stało, że zacząłem opowiadać filmy raz w tygodniu, to w sypialni chłopców, to u dziewczynek. Moje opowiadania stały tak popularne, że dzieci z niecierpliwością oczekiwały my tych wieczorów. Dostawałem dużo nagród od kierownictwa, przeważnie, w postaci pocztówek pamiątkowych. P. Doktor (Korczak) był do tego stopnia zachwycony mymi opowiadaniami, że aż zaczął namawiać mnie, abym napisał artykuł do "Małego przeglądu", -Gazety dziecięcej-. Przy pomocy doktora, napisałem artykuł p.t. "Nie mam szczęścia do interesów". Pierwsza nagroda była przelot samolotem dookoła Warszawy, albo bilet do kina. Ja i Anka Pawe otrzymaliśmy pierwszą nagrodę za nasze artykuły. Ja, oczywiście, chciałem bilet do kina, ale Anka namówiła mnie do lotu. Było to niezapomnianym przeżyciem dla nas! Z pobytu mego w Domu Sierot mógłbym tomy napisać. Jedno jest pewnym. Pod nadzorem P. Doktora dzieciństwo nasze było szczęśliwe i beztroskie. Po opuszczeniu Domu Sierot zetknąłem się z ciężkim życiem.
Korczak encouraged him to write an article for the children's newspaper "Mały Przegląd". He won a prize for his article, which was either a cinema ticket or a flight around Warsaw.
Motek initially wanted the cinema ticket as a prize, but his friend Anka persuaded him to take the flight, which turned out to be an unforgettable experience.
Motek - survived the Holocaust in the Soviet. He returned to Poland after WWII ended and emigrated to Australia in 1963. Motek had number 42 when at Dom Sierot Orphanage. Motek was in contact with Pan Misza (Michal Wasserman Wroblewski) after he left the Orphanage and also after WWII in Poland, and thereafter from Australia.
I was born in Warsaw, into a family of poverty. My first memories from childhood are of hunger, dirt, and tears. We lived in the Jewish district in a small, rented room; our parents, us, and four children.
By the time I entered the Orphanage, only my younger sister and I remained of our four siblings. The youngest ones, a little brother and sister, died of diphtheria. My fanatically religious father insisted that I attend a religious school. I strongly objected to this. Fortunately, my mother, who was more progressive and whom I adored, managed to persuade my father, and I was placed in a normal, general school.
I was accepted into the Orphanage in 1929. How this happened, I do not know, because I was not an orphan. In the Orphanage, I came alive again. I liked everything there, most of all, Dr. Korczak; - "Pandoktór" (Mr. Doctor), as he was commonly called, - He so captured my heart with his simplicity, that every encounter with this adored man gave me the greatest joy and happiness. A completely radical change occurred in my life. I attended a normal school, and I had male and female friends. Every child in the Orphanage had their number. Mine was 42. I was looked after by Herman, a boy much older than me, whom I liked very much. The Orphanage was like an independent state: there were various institutions run by the children, such as a court. The educators replaced our parents. The manager, I. Stefa was like a mother to us; she experienced our sorrows and joys with us. I was happiest when summer came. We would then go away to our summer camp, Gocławek. Gocławek, there were two months full of joy and happiness; a period of fun, trips, and wonderful rest. Our beloved doctor often visited, knowing everyone and always finding a moment for each person. We returned from Gocławek tanned, full of health and energy.
Every Saturday, I visited my parents and sister. In the same period, Mom gave us a new little brother. My parents were doing very poorly, and they were glad that at least I was away from home, one less mouth to feed. I remember my uncle well, a progressive man, who advised me to keep a diary, where I would write down my daily events at the Orphanage. I listened to my uncle, and he reviewed this diary every week and gave me 50 groszy for it, which I spent on the cinema. I loved the cinema. Sometimes I could watch the same movie twice. Then I told my friends what I saw; they said I had a gift for storytelling. So it happened that I started telling stories about movies once a week, sometimes in the boys' bedroom, sometimes in the girls' bedroom. My stories became so popular that the children waited impatiently for these evenings. I received many awards from the management, mostly in the form of commemorative postcards.
The Doctor was so delighted with my stories that he even started encouraging me to write an article for "Mały Przegląd" - a children's newspaper. With the doctor's help, I wrote an article titled "I have no luck with business" (Nie mam szczęścia do interesów"). The first prize was a flight around Warsaw by plane, or a cinema ticket. Anka Paweł and I received the first prize for our articles. I, of course, wanted a cinema ticket, but Anka persuaded me to take the flight. It was an unforgettable experience for us! I could write volumes about my stay at the Orphanage. One thing is certain. Under the supervision of the Doctor, our childhood was happy and carefree. After leaving the Orphanage, I encountered a difficult life.
MEMORIES FROM MY STAY AT THE ORPHANAGE.
My seven years of staying at the Orphanage I consider the best years of my life.I was born in Warsaw, into a family of poverty. My first memories from childhood are of hunger, dirt, and tears. We lived in the Jewish district in a small, rented room; our parents, us, and four children.
By the time I entered the Orphanage, only my younger sister and I remained of our four siblings. The youngest ones, a little brother and sister, died of diphtheria. My fanatically religious father insisted that I attend a religious school. I strongly objected to this. Fortunately, my mother, who was more progressive and whom I adored, managed to persuade my father, and I was placed in a normal, general school.
I was accepted into the Orphanage in 1929. How this happened, I do not know, because I was not an orphan. In the Orphanage, I came alive again. I liked everything there, most of all, Dr. Korczak; - "Pandoktór" (Mr. Doctor), as he was commonly called, - He so captured my heart with his simplicity, that every encounter with this adored man gave me the greatest joy and happiness. A completely radical change occurred in my life. I attended a normal school, and I had male and female friends. Every child in the Orphanage had their number. Mine was 42. I was looked after by Herman, a boy much older than me, whom I liked very much. The Orphanage was like an independent state: there were various institutions run by the children, such as a court. The educators replaced our parents. The manager, I. Stefa was like a mother to us; she experienced our sorrows and joys with us. I was happiest when summer came. We would then go away to our summer camp, Gocławek. Gocławek, there were two months full of joy and happiness; a period of fun, trips, and wonderful rest. Our beloved doctor often visited, knowing everyone and always finding a moment for each person. We returned from Gocławek tanned, full of health and energy.
Every Saturday, I visited my parents and sister. In the same period, Mom gave us a new little brother. My parents were doing very poorly, and they were glad that at least I was away from home, one less mouth to feed. I remember my uncle well, a progressive man, who advised me to keep a diary, where I would write down my daily events at the Orphanage. I listened to my uncle, and he reviewed this diary every week and gave me 50 groszy for it, which I spent on the cinema. I loved the cinema. Sometimes I could watch the same movie twice. Then I told my friends what I saw; they said I had a gift for storytelling. So it happened that I started telling stories about movies once a week, sometimes in the boys' bedroom, sometimes in the girls' bedroom. My stories became so popular that the children waited impatiently for these evenings. I received many awards from the management, mostly in the form of commemorative postcards.
The Doctor was so delighted with my stories that he even started encouraging me to write an article for "Mały Przegląd" - a children's newspaper. With the doctor's help, I wrote an article titled "I have no luck with business" (Nie mam szczęścia do interesów"). The first prize was a flight around Warsaw by plane, or a cinema ticket. Anka Paweł and I received the first prize for our articles. I, of course, wanted a cinema ticket, but Anka persuaded me to take the flight. It was an unforgettable experience for us! I could write volumes about my stay at the Orphanage. One thing is certain. Under the supervision of the Doctor, our childhood was happy and carefree. After leaving the Orphanage, I encountered a difficult life.
 |
| Motek´s story in the archives of GFH in Israel. |
 |
| Czy Motek (Motuś), Gerszon i inni to nie są chłopcy opisani przez "Szymona z Krochmalnej" w Małym Przeglądzie z 20 maja 1932 roku. |
Translation of parts of Motek's article "I have no luck with business" for "Mały Przegląd" - Korczak´s children's newspaper published on May 25th, 1934.
KICK SCOOTER
One of my last partnerships was a kick scooter, and again with Henio. I wanted to make a scooter myself. I bought two wheels for 75 groszy at Kercelak market, fittings from Berek for a złoty, a board from Karolek for 30 groszy, but I ran out of money for the handlebars. But Henio had good handlebars and a large wheel. Herszek promised to give us a fitting and a wheel. Then I sold my wheels for 40 groszy, the fitting for 60 groszy — and all I had was just the board.
We started riding. And so it lasted for three days. But they guessed right away that I had actually contributed very little. At first, they didn't kick me out, because I treated them once to soda water, twice to halva, and once to chocolate cubes.
They ate it all, licked their lips, and kicked me out. I wouldn't even worry, but why are they now spreading the word that they didn't just kick me out normally, but "on a beaten head" (a harsh idiomatic expression for being decisively thrown out).
I have no luck with business.
Motek.
WSPOMIENIA Z POBYTU W DOMU SIEROT.
Moje siedem lat pobytu w Domu Sierot uwazam za najlepsze lata swojego życia.
CINEMA
Without brands and with a small capital, I joined a new company. Herszek, Lejbus, Gerszon, Jakóbek, and I founded a cinema. For 40 groszy we bought cardboard, I gave colored paper which I got from my aunt, because my other uncle is a bookbinder. We made frames for slides from plywood. We had two batteries and a light bulb. Herszek had the magnifying glass. They were to pay us 2 groszy for watching 20 slides. The apparatus worked poorly, so we made the whole thing out of plywood. Then we started making the cinema slides ourselves. We painted Pat and Patachon, soldiers, a fat man, wild animals, and a nature teacher. At first there was a lot of audience, but on credit. To start with, they already wanted to watch even for free. Before, even older boys were pushing in because they thought it wouldn't work out, and then, there were only small ones left. We earned 3 groszy, 7 ordinary marks, and 20 anglasów (a colloquial term for some form of currency). And we spent almost 5 złoty. I added more than a złotówka (colloquial for złoty), and after dissolving the company, I received two slides and a burnt-out light bulb. Cinema - it's a poor business.
Without brands and with a small capital, I joined a new company. Herszek, Lejbus, Gerszon, Jakóbek, and I founded a cinema. For 40 groszy we bought cardboard, I gave colored paper which I got from my aunt, because my other uncle is a bookbinder. We made frames for slides from plywood. We had two batteries and a light bulb. Herszek had the magnifying glass. They were to pay us 2 groszy for watching 20 slides. The apparatus worked poorly, so we made the whole thing out of plywood. Then we started making the cinema slides ourselves. We painted Pat and Patachon, soldiers, a fat man, wild animals, and a nature teacher. At first there was a lot of audience, but on credit. To start with, they already wanted to watch even for free. Before, even older boys were pushing in because they thought it wouldn't work out, and then, there were only small ones left. We earned 3 groszy, 7 ordinary marks, and 20 anglasów (a colloquial term for some form of currency). And we spent almost 5 złoty. I added more than a złotówka (colloquial for złoty), and after dissolving the company, I received two slides and a burnt-out light bulb. Cinema - it's a poor business.
KICK SCOOTER
One of my last partnerships was a kick scooter, and again with Henio. I wanted to make a scooter myself. I bought two wheels for 75 groszy at Kercelak market, fittings from Berek for a złoty, a board from Karolek for 30 groszy, but I ran out of money for the handlebars. But Henio had good handlebars and a large wheel. Herszek promised to give us a fitting and a wheel. Then I sold my wheels for 40 groszy, the fitting for 60 groszy — and all I had was just the board.
We started riding. And so it lasted for three days. But they guessed right away that I had actually contributed very little. At first, they didn't kick me out, because I treated them once to soda water, twice to halva, and once to chocolate cubes.
They ate it all, licked their lips, and kicked me out. I wouldn't even worry, but why are they now spreading the word that they didn't just kick me out normally, but "on a beaten head" (a harsh idiomatic expression for being decisively thrown out).
I have no luck with business.
Motek.
 |
| Motek and his wife are in front of the former Dom Sierot Orphanage. Probably the year 1986, according to Pan Misza (Wasserman Wróblewski) annotations. |
Motel Tytelman ur. 1922 r. Był w Domu Sierot Korczaka w latach 1929-1936 (miał nr 42). Motel Tytelman ,później Michał/Michael Tyler przeżył Zaglade w ZSRR, wrócił po wojnie do Polski, a w 1963 wyemigrował z rodziną do Australii.
Moje siedem lat pobytu w Domu Sierot uwazam za najlepsze lata swojego życia.
Urodzilem sie w Warszawie, w rodzinie biedoty. Moje pierwsze wspomnienia z okresu dziecinstwa to okres głodu, brudu i łez. Mieszkaliśmy w dzielnicy żydowskiej w małym, czynszowym pokoiku; - rodzice, nasi i czworo dzieci.
Do okresu mego wstąpienia do DS (DS - Dom Sierot) z czwórki naszego rodzeństwa pozostałem ja i moja młodsza siostra. Najmłodsi, braciszek i siostrzyczka, umarli na dyfteryt. Ojciec moj, który był fanatycznie religijnym, nalegał bym uczęszczał do religijnej szkoły. Ja się temu silnie sprzeciwiłem. Na szczęscie, mama moja, która była bardziej postępowa i którą ja ubóstwiałem zdołała wskorać na ojca i umieszczono mnie w normalnej, powszechnej szkole.
Do okresu mego wstąpienia do DS (DS - Dom Sierot) z czwórki naszego rodzeństwa pozostałem ja i moja młodsza siostra. Najmłodsi, braciszek i siostrzyczka, umarli na dyfteryt. Ojciec moj, który był fanatycznie religijnym, nalegał bym uczęszczał do religijnej szkoły. Ja się temu silnie sprzeciwiłem. Na szczęscie, mama moja, która była bardziej postępowa i którą ja ubóstwiałem zdołała wskorać na ojca i umieszczono mnie w normalnej, powszechnej szkole.
Do Domu Sierot zostałem przyjęty w roku 1929. Jak to się stało, nie wiem, bo sierotą nie byłem.
W Domu Sierot odżyłem. Wszystko tam mnie się podobało, a najbardziej, to Dr. Korczak; - Pandoktór, jak go powszechnie zwali, - On prostotę swoją tak ujął mnie za serce, że każde moje zetknięcie się z tym ubóstwionym człowiekiem, sprawiało mi największą radość i szczęscie.
Całkowicie radykalna zmiana zaszła w mym życiu.
Chodziłem do normalnej szkoły, miałem kolegów i koleżanki. Każde dziecko w Domu Sierot miało swoj numer. Mój był 42. Opiekowal sie mną Herman, chłopak o dużo starszy ode mnie, którego ja bardzo lubiłem.
Chodziłem do normalnej szkoły, miałem kolegów i koleżanki. Każde dziecko w Domu Sierot miało swoj numer. Mój był 42. Opiekowal sie mną Herman, chłopak o dużo starszy ode mnie, którego ja bardzo lubiłem.
Dom Sierot był jakby samodzielnym państwem: były przeróżne instytucje, prowadzone przez dzieci, jak nap., sąd. Wychowawcy zastępowali nam rodzicow. Kierowniczka, I. Stefa, była dla nas matka; przeżywała wraz z nami nasze smutki i radości. Najbardziej cieszyłem sie następieniem lata.
Wyjeżdżaliśmy wtedy do naszej kolonii letniej, Gocławek. Gocławek, były to dwa miesiące pełne radości i szczęścia; okres zabaw, wycieczek, cudnego wypoczynku. Często bywał nasz ukochany dokiór, który znał każdego i zawsze dlo każdego znajdował chwilę czasu. Wracaliśmy z Gocławka zabrązowieni, pełni zdrowia i energii. Co soboty odwiedzałem swoich rodziców i siostrę. W tymże okresie, mama uraczyła nas nowym braciszkiem. Rodzicom moim bardzo źle się wiodło i oni zadowoleni byli, że chociaż ja jeden jestem poza domem, jedne mniej usta do karmienia. Dobrze pamiętam swego wujka, człowieka postępowego, który poradził mnie, abym prowadził dziennik, do którego zapisywałbym codzienne zdarzenia moje w Domu Sierot. Posłuchałem wujka i on co tygodnia ten dziennik przeglądał i dawał mi za to 50 gr. ktore ja wydawałem na kino. Ubóstwiałem kino. Mogłem czasami dwa razy ten sam program oglądać. Potem kolegom opowiadałem, co widziałem. mówili, że mam dar do opowiadanie. Tak się więc stało, że zacząłem opowiadać filmy raz w tygodniu, to w sypialni chłopców, to u dziewczynek. Moje opowiadania stały tak popularne, że dzieci z niecierpliwością oczekiwały my tych wieczorów. Dostawałem dużo nagród od kierownictwa, przeważnie, w postaci pocztówek pamiątkowych. P. Doktor (Korczak) był do tego stopnia zachwycony mymi opowiadaniami, że aż zaczął namawiać mnie, abym napisał artykuł do "Małego przeglądu", -Gazety dziecięcej-. Przy pomocy doktora, napisałem artykuł p.t. "Nie mam szczęścia do interesów". Pierwsza nagroda była przelot samolotem dookoła Warszawy, albo bilet do kina. Ja i Anka Pawe otrzymaliśmy pierwszą nagrodę za nasze artykuły. Ja, oczywiście, chciałem bilet do kina, ale Anka namówiła mnie do lotu. Było to niezapomnianym przeżyciem dla nas! Z pobytu mego w Domu Sierot mógłbym tomy napisać. Jedno jest pewnym. Pod nadzorem P. Doktora dzieciństwo nasze było szczęśliwe i beztroskie. Po opuszczeniu Domu Sierot zetknąłem się z ciężkim życiem.
Urywki artykułu Motka p.t. "Nie mam szczęścia do interesów", Mały Przegląd. 25 maja 1934.
KINO
Bez marek i z małym kapitałem przystąpiłem do nowej spółki. Herszek, Lejbus, Gerszon, Jakóbek i ja założyliśmy kino. Za 40 groszy kupiliśmy tekturę, ja dałem papier kolorowy, który dostałem od ciotki, bo drugi mój wujek jest introligatorem. Zrobiliśmy z dykty ramki na klisze. Mieliśmy dwie baterje i żarówkę. Szkło powiększające miał Herszek. Za obejrzenie 20 klisz mieli nam płacić po 2 grosze. Aparat żłe działał, więc cały zrobiliśmy z dykty. Potem klisze kinowe zaczęliśmy sami robić. Namalowaliśmy Pata i Patachona, żołnierzy, grubasa, dzikie zwierzęta i nauczyciela przyrody. Z początku dużo było publiczności, ale na kredyt. Potem niechcieli już patrzeć nawet za darmo. Przedtem pchali się nawet starsi chłopcy, bo myśleli, że się nie uda, a potem, byli już tylko mali. Zarobiliśmy 3 grosze, 7 zwyczajnych marek i 20 anglasów. A wydaliśmy prawie 5 złotych. Ja dołożyłem więcej, niż złotówkę, a dostałem po rozwiązaniu spółki dwie klisze i wypaloną żarówkę. Kino - to marny interes.
HULAJNOGA
Jedna z ostatnich moich spółek to hulajnoga i znów z Heniem. Chciałem sam zrobić hulajnoga.
Kupiłem na Kercelaku dwa kółka za 75 groszy, okucia od Berka za złotówkę, deskę od Karolka za 30 groszy, ale zabrakło mi już na kierownik. A Henio miał dobry kierownik i duże kółko. Herszek obiecał nam dać okucie i kółko. Wtedy ja sprzedałem swoje kółka za 40 groszy, okucie za 60 groszy i moja była tylko deska.
Zaczęliśmy jeździć. I tak trwało trzy dni. Ale oni domyślili się zaraz, że ja właściwie bardzo mało dałem. Z początku mnie nie wyrzucili, bo zafundowałem im raz wodę sodową, dwa razy chałwę i raz kostki czekoladowe.
Wszystko to zjedli, oblizali się i wyrzucili mnie. Jabym się nawet nie martwił, ale dlaczego teraz rozpowiadają, że nie zwyczajnie mnie wyrzucili, tylko „na zbity łeb”.
Nie mam szczęścia do interesów.
Wszystko to zjedli, oblizali się i wyrzucili mnie. Jabym się nawet nie martwił, ale dlaczego teraz rozpowiadają, że nie zwyczajnie mnie wyrzucili, tylko „na zbity łeb”.
Nie mam szczęścia do interesów.
Motek.
