Otwarte okno - Janusz Korczak - Szkoła Specjalna 1926/7, str. 24.

Otwarte Okno w pokoju Korczaka na Krochmalnej 92.

Otwarte okno - Janusz Korczak - Szkoła Specjalna 1926/7, str. 24.

Otwarte okno - Janusz Korczak - Szkoła Specjalna 1926/7, str. 24.

Otwarte okno - Janusz Korczak - Szkoła Specjalna 1926/7, str. 24.

DR. JANUSZ KORCZAK.
Otwarte okno.

Dzieci mają wolny wstęp do mojego pokoju. Umowa zgóry: będzie wolno się bawić, lub tylko półgłosem rozmawiać, albo bezwzględna cisza. Mam na przyjęcie gości małe krzesło, fotelik i stołeczek. Są trzy okna, stykające się wzajemnie; środkowe otwarte; parapety nisko, 30 ctm nad podłogą. Od szeregu lat, codziennie — umieszczam krzesełko, fotelik i stołek zdala od otwartego okna, bywa, że je ukrywam gdzie w kącie. I codziennie wieczorem stoją niezmiennie przy oknie otwartem. Niekiedy widzę jak je odrazu zdecydowanym ruchem przysuwają, niekiedy podnoszą cicho i ostrożnie niemal ukradkiem. Najczęściej nie wiem, jak to się stało. W różnych miejscach umieszczałem tygodniki ilustrowane, utrudniałem dostęp do okna doniczkami. I cieszyło mnie, jak przemyślnie wymijają pokusy i usuwają przeszkody; otwarte okno zwycięża; nawet, gdy wiatr, nawet, gdy deszcz, gdy zimno. Tropizm, który każe wodorostom zbierać się tu czy tam, który wzwyż i wniż aż do krystalizacji chemicznego pokrewieństwa — rozkazuje wiązać się tak, a nie inaczej; prawo, które każe naci kartoflanej i wspinać się w piwnicy po murze do zakratowanego w górze okienka — i ten sam nakaz, wbrew ludzkim zakazom, który więźnia pcha do okna, by-spojrzeć w przestrzeń.

Dziecku potrzebny ruch, powietrze, światło — zgoda, ale i coś jeszcze. Spojrzenie w przestrzeń, poczucie wolności, — otwarte okno.
Mamy dwa podwórka: tylne, okolone murami, i frontowe, mniej dogodne, a przecież wyżej cenione. Tu cieplej, jaśniej — zgoda; ale nie tylko to: bo brama wprost na ulicę. Nieomal szał, gdy z ulicy wypadną na pole, tęsknota do rzeki. A cóż dopiero morze, obce lądy — świat cały. Śmiesznem zdawałoby mi się żądanie, by dać dowody, że wielu ginie w kryminale dlatego tylko, że nie posiadamy okrętów.

Zamknięcie nie jest izolacją szkodliwych i występnych, ale ciężką karą, niezależnie od takiego czy innego jadła czy rygoru. Oby stało się jedyną, stosowaną przez niedoskonałą ludzkość, zanim eugenika nie pozwoli obywać się już zupełnie bez kar.
Subiektywnie oceniamy i osądzamy tortury średniowiecza. Trudno wtedy było pochwycić zbrodniarza. Skryć się i uciec w lasy albo obce kraje, skorzystać z pożaru, zamieszania, najazdu, przekupić straż więzienną — dla silnych, odważnych, przemyślnych — drobne przedsięwzięcie. Trzeba było zamurować, łańcuchami przykuć w podziemiu, ćwiartować, palić na stosach, wbijać na pal, siec na placu publicznym. Inaczej nie można było, ponoć i to nie pomagało. Może pozornie tylko? Nie wiemy, ilu drapieżników ginęło w lasach, górach, wezbranych rzekach, ilu tworzyło nowe dalekie osiedla. Czyż Ameryka do niedawna nie była asylu awanturników i przestępców całego starego świata? Dziś więzienie jest najpowszechniejszą i najcięższą zarazem karą.

Nie wiem, w jaki system ujęte jest zamknięcie w więzieniu: karcer ciemny, separatka, pozbawienie spaceru, widzeń. Na dzień, tydzień, miesiąc. Jakość i ilość. Czy i w jakim stopniu stosują tę karę zakłady poprawcze? Czy wzorują się na więzieniu, czy opracowały własny, łagodniejszy system? Boć ambicją wychowawcy być musi, osiągać najpomyślniejsze wyniki drogą najmniejszych pogwałceń praw człowieka.
Zamknięty, ale z oknem, otwartem na boisko. Zamknięty, ale tylko na czas posiłków. Okno zamknięte, okratowane, okno w górze. Zamknięty na parterze. Podwórko ciasne i obszerne. Trawnik, ale tylko ten jeden.

Na kierowanej przeze mnie kolonii letniej swoboda poruszania się taką miała gradację:
1. prawo wychodzenia poza kolonję bez opieki,
2. prawo wychodzenia pod opieką odpowiedzialnego wychowawcy,
3. prawo wychodzenia na polankę poza obrębem kolonji,
4. prawo swobodnego ruchu w obrębie całej kolonji (5 mórg ziemi),
5. prawo do zabaw w rejonie danego wartownika („areszt”),
6. izolacja na trawniku pod kasztanem („klatka”).

Jeśli zgodzimy się, że nieznaczna tylko część dzieci ze złymi skłonnościami, i to przypadkowo, dostała się do zakładu poprawczego, gdy większość wiele szkodliwszych grasuje na swobodzie, czy nie są wskazane najdalej idące ulgi: urlopy, zbiorowe blizkie i dalekie wycieczki, właśnie w góry, do morza, nad jeziora i w puszcze? Tu właśnie, a nie w zamknięciu lepiej je poznamy. Tabela kar i nagród wyłącznie niemal oparta być może na dozowaniu swobody. Nie coś niecoś, a logiczny system, skodyfikowane prawo. Bez ograniczeń otwarta brama zakładu, ograniczenia co do dni i godzin, promienia, w którym wolno się swobodnie poruszać (wyjazd koleją, przechadzka do sąsiedniego miasteczka, lasu). I dopiero jako najwyższe szczeble kary: zamknięcie w pokoju na krótki przeciąg czasu. Wiadomo, że ustrój w szerokich granicach przystosowuje się do warunków. Muszą istnieć przypadki, że zamknięty przyzwyczaja się do niewoli, może ją nawet polubić. Zamknięcie, jako kara, przestanie działać; co wówczas?

Czy zakłady poprawcze, nawet na wsi umieszczone, posiadają kolonje letnie, obozy wakacyjne? Czy poszczególne zakłady wymieniają wychowawców na czas pewien, dla zmiany wrażeń, poznania innych warunków. Czy dzieci tak zwanych zakładów poprawczych mniejsze mają prawo, by poznać Kraków, Poznań, Wilno, morze, jeziora Suwalszczyzny? Zobaczyć kopalnię węgla, warzelnie, muzea, kino, teatr? Jeśli nawet podnieci, wzbudzi chęć ucieczki, czy nie zachęci do wysiłków poprawy, czy nie wniesie Świętego Powiewu. Pojedyńcze umieszczać w obozach skautów przysposobienia wojskowego — pokazać im dobre życie i rozproszyć zabójczą sugestię, że raz na zawsze napiętnowane, trędowate, wyklęte. Pragnąłbym: 1. wiedzieć, jak jest, 2. przeprowadzić dyskusję z wychowawcami naszych internatów dla dzieci moralnie obarczonych.
Mój pogląd: okno otworzyć, zastawić doniczkami kwiatów, rozłożyć po kątach przynęty i uważnie patrzeć, czy mimo przeszkody i wbrew nęcącym pokusom, nie będą w tym właśnie kierunku zwracały tęsknego wzroku. Dodam: jeśli radość sprawia wypuszczenie więzionego ptaka, jakże ta stała praca myśli: kogo wypuścić z więzienia — ubarwi zaprawdę szarą pracę wychowawcy.

English Translation

DR. JANUSZ KORCZAK.
The Open Window.

Children have free access to my room. An agreement made in advance: they may play, or speak only in a whisper, or there must be absolute silence. For receiving guests, I have a small chair, an armchair, and a stool. There are three windows, touching each other; the middle one is open; the sills are low, 30 cm above the floor. For several years, every day, I place the little chair, the armchair, and the stool far from the open window—sometimes I even hide them in a corner. And every evening, without fail, they stand by the open window. Sometimes I see them move them over at once with a decisive motion; sometimes they lift them quietly and cautiously, almost stealthily. Most often, I do not know how it happened. In various places, I placed illustrated weeklies, and I hindered access to the window with flowerpots. And it pleased me how cleverly they bypass the temptations and remove the obstacles; the open window triumphs, even when there is wind, even when it rains, when it is cold. The tropism that commands seaweed to gather here or there, which moves up and down until the crystallization of chemical affinity—ordering it to bind in this way and no other; the law that compels potato sprouts in a cellar to climb the wall toward a small barred window high above—and that same command, contrary to human prohibitions, which pushes a prisoner toward the window to gaze into space.

A child needs movement, air, light—granted, but something else as well. A gaze into space, a sense of freedom—the open window.

We have two courtyards: the back one, surrounded by walls, and the front one, less convenient, yet more highly valued. It is warmer and brighter here—granted, but not only that, because the gate leads straight to the street. It is almost a frenzy when they burst from the street into the fields, a longing for the river. And what of the sea, foreign lands, the whole world? It would seem ridiculous to me to demand, to provide evidence that many perish in prison only because we do not possess ships.

Confinement is not just the isolation of the harmful and the delinquent, but a severe punishment, regardless of this or that food or rigor. May it become the only one used by imperfect humanity, until eugenics allows us to do without punishments altogether.
Subjectively, we evaluate and judge the tortures of the Middle Ages. Back then, it was difficult to catch a criminal. To hide and escape into the forests or foreign lands, to take advantage of a fire, turmoil, or invasion, to bribe a prison guard—for the strong, the brave, and the clever, it was a minor undertaking. It was necessary to wall them in, chain them in dungeons, quarter them, burn them at the stake, impale them, or lash them in the public square. It could not be done otherwise, and supposedly, even that did not help. Or perhaps only seemingly? We do not know how many predators perished in forests, mountains, or swollen rivers, or how many established new, distant settlements. Was America not, until recently, an asylum for adventurers and criminals from the entire old world? Today, prison is both the most common and the most severe punishment.
I do not know what system governs confinement in prison: a dark cell, solitary confinement, deprivation of walks or visits. For a day, a week, a month. Quality and quantity. To what extent do reformatories apply this punishment? Do they model themselves after prisons, or have they developed their own milder system? For it must be the ambition of an educator to achieve the most favorable results through the minimal violation of human rights.
Locked up, but with a window open to the playing field. Locked up, but only during mealtimes. A closed window, barred, a window high above. Locked up on the ground floor. A courtyard, cramped or spacious. A lawn, but only this one.

At the summer camp I directed, the freedom of movement had the following gradation: 1. the right to go outside the camp without supervision, 2. the right to go out under the care of a responsible educator, 3. the right to go to a clearing outside the camp boundaries, 4. the right of free movement within the entire camp (5 morgs of land), 5. the right to play in the area of a given sentry ("arrest"), 6. isolation on the lawn under the chestnut tree ("the cage"). If we agree that only a small fraction of children with bad inclinations—and that by chance—ended up in a reformatory, while the majority of much more harmful ones roam free, are not the most far-reaching concessions advisable: leaves of absence, collective near and far excursions, precisely to the mountains, the sea, lakes, and the wilderness? It is there, rather than in confinement, that we will get to know them better. A table of punishments and rewards can be based almost exclusively on the dosage of freedom. Not just a bit of this or that, but a logical system, a codified law. The gate of the institution open without restrictions, or restrictions regarding days, hours, and the radius within which one may freely move (traveling by rail, a walk to the neighboring town or forest). And only as the highest levels of punishment: confinement in a room for a short period of time. It is known that the organism adapts to conditions within broad limits. There must be cases where the confined person grows accustomed to captivity, may even come to like it. Confinement, as a punishment, will cease to work; what then?

Do reformatories, even those located in the countryside, have summer colonies or holiday camps? Do individual institutions exchange educators for a certain period, for a change of impressions, and to learn about other conditions? Do children of so-called reformatories have less of a right to get to know Kraków, Poznań, Wilno, the sea, or the lakes of the Suwałki region? To see a coal mine, saltworks, museums, a cinema, or a theater? Even if it excites them or stirs a desire to escape, might it not also encourage efforts toward improvement, or bring in a Sacred Breath? To place individuals in scout camps or military training camps—to show them a good life and dispel the lethal suggestion that they are forever branded, leprous, and outcast. I would wish: 1. to know how things are, 2. to hold a discussion with the educators of our boarding houses for morally burdened children.

My view: open the window, block it with flowerpots, scatter lures in the corners, and watch carefully whether, despite the obstacles and contrary to enticing temptations, they will not turn their longing gaze in that very direction. I will add: if releasing a caged bird brings joy, how much more will this constant labor of thought—of whom to release from prison—truly color the gray work of an educator.

"The Open Window" is a concept and publication associated with the educator Janusz Korczak from 1926, symbolizing a "sense of freedom" for children. It represents his pedagogical approach aimed at providing children with freedom, autonomy, and better conditions within his orphanages, often documented in photographs of him and his children.