Powstanie w Getcie Warszawskim - Chajka Grossman - Tosia Altman - Opis Chajki Klinger.

To list napisany w języku niemieckim, wysłany z Będzina (Bendsburg) 27 kwietnia 1943 roku. Jest to przejmujący dokument z czasów wojny, pisany przez Chaję Klinger

Będzin, 27.4.43.

Twój ostatni list sprawił nam wiele radości, za co Ci dziękujemy. Kochany Samek odwiedził nas ze swoim przyjacielem Helfem. Spędziliśmy czas w miłej atmosferze. Obecni byli również Frunka, Szlomo i inne rodzeństwo.

Proszę Cię, powiadom dziadka Meira, że jego drogie dzieci, które pracowały u pani Raszit, Tosia Mordohai i Mira, wyjechały do Józefa K. Czy znałeś Mordochaja? Był niezwykle utalentowanym człowiekiem. Jest dziadkiem Agny, którą kochał tak, jak jeszcze nigdy żaden ojciec. Dziadek może być dumny ze swojej rodziny.

Jestem dzisiaj nieco smutna, dlatego piszę niewiele. Napiszę szczegółowo o wszystkim do Heiniego. Natan, dlaczego Jaari jeszcze nie widział się z Arie Hadarom? Twoje postępowanie jest niezrozumiałe. U nas nic szczególnego. Jesteśmy zdrowi i silni.

Twoja Chaja

List ten jest pisany specyficznym „kodem”, używanym przez żydowski ruch oporu (szczególnie przez grupę w Będzinie), aby zmylić cenzurę:

• „Józef K.” lub „wyjechali do Józefa” często oznaczało deportację lub śmierć (Józef to nawiązanie do biblijnego Józefa, który „zniknął” w Egipcie). Tutaj prawdopodobnie Józef Kapłan.
• Miejscowość Bendsburg (Będzin) była w tym czasie ważnym ośrodkiem oporu (m.in. Frumka Płotnicka, wymieniona w liście jako „Frunka”).
• Pytanie o Mordochaja (Mordechaja) i Agnę może odnosić się do konkretnych członków organizacji syjonistycznych.

Z kolekcji Alfreda – Alfa Schwarzbauma:

Konspiracyjny list napisany przez Chajkę Klinger, członkinię ruchu Haszomer Hacair w Będzinie, do Alfreda Schwarzbauma i/lub Natana Schwalba (Szwajcaria), dnia 27.04.1943 r.
List odnosi się do powstania w getcie warszawskim. Chajka Klinger często posługuje się w nim kodem i pseudonimami.

Treść wyjaśnień:

• Chajka dziękuje adresatowi za list i pisze, że odwiedził ich Samek (Samuel Zachariasz) wraz ze swoim przyjacielem Helfem (Helf – pomoc).*
• W spotkaniu uczestniczyli również Frumka (Frumka Płotnicka),** Szlomo (Zalman Gradowski?) i inni „bracia” (członkowie ruchu).
• Chajka prosi adresata, aby powiadomił dziadka Meira (Meir Ya'ari), że jego drogie dzieci, które pracowały u pani Raszit (Główne Kierownictwo Haszomer Hacair) – Tosia (Tosia Altman), Mordechaj (Mordechaj Anielewicz) i Mira (Mira Fuchrer) – „wyjechali do Józefa K.” (zginęli/walczą w powstaniu w Warszawie).*
• Mordechaj (Anielewicz) jest przedstawiony jako dziadek Agny (pseudonim oznaczający „Obronę” lub organizację bojową).*****
• Chajka przeprasza, że pisze krótko, gdyż jest dziś smutna. Zapowiada, że napisze szczegółowy list do Heiniego (prawdopodobnie Heini Bornstein).
• Pyta Natana (Schwalba), dlaczego Ya'ari (Meir Ya'ari) nie spotkał się jeszcze z Arie Hadarom (Erec Izrael – Palestyna). Krytykuje go słowami: „Twoje postępowanie jest niezrozumiałe”.
• Kończy list słowami: „U nas nic szczególnego. Jesteśmy zdrowi i silni”.******

---

Klucz do symboli i postaci (przypisy):

• * Helf: pomoc (niemieckie Hilfe).
• ** Frumka Płotnicka: legendarna łączniczka ŻOB; „bracia” – członkowie ruchu Haszomer Hacair.
• *** Meir Ya'ari: jeden z przywódców Haszomer Hacair; „Pani Raszit” (Hanhaga Raszit) – Główne Kierownictwo ruchu.
• **** Józef K. (Warszawa): Kod oznaczający powstanie w getcie warszawskim lub śmierć w walce. Tosia Altman i Mordechaj Anielewicz byli przywódcami powstania.
• ***** Agna: prawdopodobnie odnosi się do Hagany (obrony) lub żydowskiego oporu zbrojnego, którego „ojcem” był Anielewicz.

Ten list jest absolutnie wstrząsający, ponieważ został napisany w trakcie trwania powstania w getcie warszawskim (zaczęło się 19 kwietnia, list jest z 27 kwietnia). Chajka Klinger z Będzina informuje świat o tym, że przywódcy powstania – w tym Mordechaj Anielewicz i Tosia Altman – „wyjechali do Józefa”, co było zakamuflowaną wiadomością o ich walce i prawdopodobnej śmierci.

Klucz do postaci i symboli (Część 2 – uzupełnienie):

• ** Frumka Płotnicka: Legendarna łączniczka ŻOB; „bracia” – członkowie ruchu Haszomer Hacair.
• *** Meir Ya'ari: Jeden z przywódców Haszomer Hacair w Palestynie; „Pani Raszit” (Hanhaga Raszit) – Główne Kierownictwo ruchu.
• Tosia Altman, Mordechaj Anielewicz, Mira Fuchrer: Przywódcy oporu w Warszawie. Chajka Klinger wymienia ich jako dzieci dziadka Meira.
• Józef K. (Josef Kapłan): Jeden z założycieli ŻOB w Warszawie, aresztowany i zamordowany przez Gestapo we wrześniu 1942 r. W liście Chajki „wyjazd do Józefa K.” to tragiczny kod oznaczający śmierć lub dołączenie do tych, którzy już zginęli.
• W momencie pisania listu (27 kwietnia 1943) Chajka Klinger była przekonana, że cała trójka (Tosia, Mordechaj i Mira) już nie żyje. W rzeczywistości walczyli oni jeszcze w getcie warszawskim i zginęli później (Anielewicz i Mira 8 maja w bunkrze na Miłej 18).
• **** ŻOB: Żydowska Organizacja Bojowa.
• ***** Heini Bornstein: Działacz Haszomer Hacair w Szwajcarii.
• ****** Arie Hadarom (Ameryka Południowa): Kod ten odnosił się do starań o paszporty państw Ameryki Południowej, które miały ratować Żydów. Chajka pyta z goryczą, dlaczego ruch nie zapewnił im tych dokumentów, co mogłoby ocalić im życie.