Friday, October 9, 2026

Szpitalik na Śliskiej: Początek i dom Janusza Korczaka (1899–1912).

Trudno o bardziej przejmujący i precyzyjny splot dokumentów archiwalnych. Z jednej strony winieta tygodnika „Czytelnia dla Wszystkich” (Nr 38) z 9 (21) września 1899 roku. W spisie treści tego numeru widnieją obok siebie dwa teksty młodego Henryka Goldszmita: „Szpitalik dla dzieci” podpisany kryptonimem H. R. oraz „Zurych” podpisany jako Janusz. „Szpitalik” to prawdopodobnie najwcześniejszy literacki zapis Korczaka, w którym jako student medycyny opisuje Szpital Dziecięcy im. Bersohnów i Baumanów między ulicami Śliską i Sienną w Warszawie.
Z drugiej strony – archiwalna fotografia ukazująca ten sam szpital w okresie międzywojennym. Gdy w 1905 roku Korczak uzyskał tam stałą posadę jako lekarz miejscowy (miejscowy lekarz), związał się z tą placówką na kolejne osiem lat. Zgodnie z regulaminem i powołaniem, zamieszkał na stałe na terenie szpitala, by być dostępnym dla chorych dzieci o każdej porze dnia i nocy.

Mało kto zna jednak dokładną topografię tego miejsca. Korczak nie mieszkał w głównym gmachu pawilonu chorych z charakterystyczną rotundą. Jego domem na terenie szpitala był widoczny na zdjęciu po lewej stronie pierwszy, jednopiętrowy budynek stojący przy samej ulicy Śliskiej. Na parterze tego domu mieszkał szpitalny stróż, natomiast młody doktor Henryk Goldszmit zajmował (razem z matką) skromne mieszkanie na pierwszym piętrze. To właśnie tam, nad stróżówką, powstawały jego najważniejsze wczesne manifesty pedagogiczne i publicystyczne, zanim w 1912 roku przeniósł się do nowowybudowanego budynku Domu Sierot na Krochmalnej 92.