Oto kompletne, połączone tłumaczenie całego Rozdziału Piętnastego (strony 152–163) w jeden spójny i płynny tekst w języku polskim, z zachowaniem ciągłości narracji:
Rozdział piętnasty: Druga Wojna Światowa
Lato tego roku, podobnie jak poprzednie, zwiastowało nadejście upalnych i burzliwych dni. Jednak z każdym rokiem ta letnia sielanka, trwająca przez kilka miesięcy, przynosiła nową falę ożywienia dla pól oraz wzmożoną dynamikę w życiu osady. Okres ten charakteryzował się głęboką, a zarazem radosną troską. Był to czas wytężonej pracy, tuż przed nadejściem prawdziwej jesieni, która miała nadejść wraz z pierwszymi chłodami.
Druga Wojna Światowa wybuchła niespodziewanie, wywołując ogromne poruszenie wśród ludności. Wieści o nadchodzącym konflikcie uderzyły w nich niczym grom z jasnego nieba. Gazety, które docierały do osady, były pełne niepokojących doniesień, zanim jeszcze podjęto jakiekolwiek decyzje polityczne. Propaganda wojenna szerzyła się z zastraszającym tempem, docierając nawet do miejsc, w których do tej pory panował spokój. Wiadomość o mobilizacji dotarła do nich w ciągu kilku godzin. Odległość dzieląca ich osadę od stacji kolejowej w G. wynosiła blisko godzinę drogi pieszo.
Mimo to, wieść ta rozeszła się błyskawicznie wśród mieszkańców. Zrozumiano, że wojna, która miała nadejść, przyniesie ze sobą głód i nędzę. Wskazywały na to czerwone ogłoszenia o powszechnej mobilizacji, rozklejane na murach domów. Należało natychmiast zabezpieczyć zapasy żywności oraz przygotować się na nadchodzące trudności finansowe. Wszyscy mieszkańcy osady zaczęli gromadzić najpotrzebniejsze produkty. Wydawało się, że nikt nie jest w stanie ocalić osady przed tym kataklizmem. W pośpiechu pakowano najcenniejsze rzeczy, a zdezorientowani ludzie szukali schronienia.
Właśnie w tym trudnym czasie dzieci, pod przewodnictwem doktora, nie zaprzestały swoich codziennych zajęć. Praca w Domu Sierot, mimo grozy wojennej zawieruchy, toczyła się ustalonym rytmem, stanowiąc dla najmłodszych bezpieczną przystań, która chroniła ich przed strachem i niepewnością przez długie lata.
Doktor, zdeklarowany pacyfista, uważał wojnę za największe zło, które niszczy ludzkie życie i dorobek pokoleń. Z wielkim bólem patrzył na te wszystkie przygotowania militarne. Jego serce krwawiło na widok dzieci, które cierpiały z powodu kaprysów dorosłych. Spośród stu pięćdziesięciu chłopców wybrano dwudziestu pięciu najsilniejszych do pełnienia specjalnych ról pomocniczych.
W godzinach popołudniowych ogłoszono powszechny pobór do wojska. Rekruci zbierali się na placu apelowym, otoczeni przez urzędników państwowych oraz przedstawicieli komitetów charytatywnych. Wśród zgromadzonych dało się wyczuć głęboki smutek i powagę.
— Każdy żołnierz musi wykazać się bezwzględnym posłuszeństwem — mówił oficer, zwracający się do nowo przybyłych. — Jeśli zajdzie taka potrzeba, musicie oddać życie za ojczyznę. Praca na rzecz kraju wymaga od was pełnego zaangażowania i poświęcenia.
Młodzieńcy, ubrani w skromne mundury, z powagą słuchali tych słów. Ich twarze wyrażały niepokój, ale i determinację. Wielu z nich po raz pierwszy opuszczało swoje rodzinne domy, udając się w nieznane. Po oficjalnych przemówieniach przyszedł czas na pożegnanie z bliskimi. Rodziny i przyjaciele gromadzili się wokół rekrutów, próbując dodać im otuchy. Słychać było płacz kobiet i ciche słowa wsparcia ze strony starszych mężczyzn. W tym samym momencie z oddali dobiegł dźwięk trąbki wojskowej, wzywający żołnierzy do formowania kolumn.
Żołnierze zaczęli powoli żegnać się ze swoimi najbliższymi. Ci, którzy mieli wkrótce wyruszyć na front, z trudem skrywali wzruszenie. Niektórzy z nich byli ranni lub chorzy, ale nikt nie brał tego pod uwagę w obliczu powszechnej mobilizacji.
— Spójrzcie na te dzieci — szepnęła Stefa, podchodząc do doktora. — One również odczuwają grozę tej sytuacji. Ich oczy są pełne strachu.
Doktor nie odpowiedział. Przytulił mocno jednego z maluchów, próbując zrzucić z niego ciężar wojennych lęków. Wiedział, że teraz, bardziej niż kiedykolwiek, musi być dla tych dzieci oparciem i chronić je przed okrucieństwem świata dorosłych... podstępem. Przywdziali koszule ratunkowe, a wraz z nimi obrońcy wyciągnęli z wody rannego. Oskarżyli go o grabież, choć jego lojalność nie budziła wątpliwości. — „Niemal stał się ofiarą pomyłki. Każdy człowiek ma prawo żyć na tym świecie. Lepiej zginąć w walce, niż umrzeć z głodu w nędzy” — tak brzmiały słowa rezygnacji i rozpaczy, które wypowiedział w tamtej chwili. Jednak doktor zachował zimną krew, co uchroniło ich przed najgorszym.
Gdy wrócili do domu, ich ubrania były brudne, mokre i podarte. Była to kolejna bolesna lekcja w tej trudnej codzienności.
— Czy nie ma wystarczającej ilości wody do prania? Czy nie można znaleźć innych ubrań?
— Nauczą się walczyć, nauczą się bronić swojego życia i stawiać opór przeciwnościom losu. Poznają smak zwycięstwa nad wrogiem oraz wielkość ducha — odpowiadał doktor, zatopiony w głębokich rozmyślaniach.
Czy przewidział wcześniej te wszystkie wojny i nieszczęścia, które miały nadejść w ich życiu? Jakże bolesne i gorzkie były te lekcje, które los postanowił im zgotować!
— Wychowanie dziecka należy rozpocząć jeszcze przed jego narodzeniem — powiedział kiedyś. Gdy zapytano go: od jakiego wieku dziecko potrzebuje edukacji i opieki? Odpowiedział, że realna edukacja zaczyna się od pierwszych dni życia. Nie było na to jednak żadnych twardych dowodów poza jego głębokim przekonaniem. Dlatego nie uważał za konieczne reagować w sposób szczególny na różnorodne wydarzenia v życiu dzieci.
Szmulek zapłakał w kącie pokoju. Był to cichy, stłumiony płacz. Ale ryk i krzyk, który rozlegał się w sali obok, stawał się coraz głośniejszy. Kiedy ból stawał się nie do zniesienia, doktor obejmował malucha, a v jego sercu powracały słowa, które usłyszał od matki.
— Nie bój się, synu. Nic nie ma tak dużego znaczenia, jak to, by zachować spokój i godność. Jeśli nadejdzie wróg, stań w oknie. Ja zawsze będę czuwać nad tobą... z góry. Co zrobisz w czasie, gdy nie będzie mnie w tym miejscu? Strach i lęk przed samotnością powróciły do niego.
— Ale on jest silniejszy ode mnie! — zapłakał Szmulek.
— Spójrz na tych chłopców, którzy wykonują te trudne zadania w warsztatach stolarskich. Czy oni się poddają?
— Ale to niszczy całe moje wychowanie, wszystkie zasady, które we mnie wpajano — sprzeciwiał się.
— Ale one są dostosowane do realiów codziennego życia — odpowiedział mu doktor.
Niedługo potem spory między wychowankami ustały. W sposób zorganizowany zaczęli opuszczać sale i przechodzić do jadalni. Tego samego dnia rano rozesłano listy do pobliskich placówek opiekuńczych. Pociągi wywoziły rannych żołnierzy, a na wagonach i stacjach widać było uchodźców z odległych miast. Trzeba było natychmiast wracać do pracy na tej ziemi.
Doktor nie miał czasu na odpoczynek. Czekał na nadejście nocy, by móc w spokoju pisać. Nie wiedział, w swojej naiwności, kto weźmie na siebie odpowiedzialność za utrzymanie i edukację ponad dwustu dzieci, które przybędą do ich domu. Czterdzieści cztery placówki opiekuńcze przeszły pod nadzór Towarzystwa Pomocy dla Sierot.
Mieszkańcy osady zgromadzili się na trawniku przed domem i w ciszy czekali na sygnał do wyruszenia w drogę. Wojna wisiała w powietrzu. Oznaczało to, że los tysięcy dzieci stał pod znakiem zapytania.
Znów tygodnie pełne niepokoju. Być może miną lata, zanim ciała rannych zostaną uleczone, a rany na ich twarzach i w sercach się zagoją. Z oddali dobiegały jęki rannych i ryk dział artyleryjskich, które niszczyły okoliczne wsie. Wielu ludzi opuszczało swoje domy — ci, którzy mieli odwagę walczyć na froncie. Pamiętna była dla niego tamta wojna. Pozbawiona sensu, bezużyteczna dla człowieka, która zakończyła się wielką klęską. Czy to była ta sama wojna, przed którą ostrzegali starsi ludzie na tamtym pamiętnym zebraniu komitetu charytatywnego?
W roku, gdy Stefa opuściła mały pokoik i przeniosła się do pokoju dziewcząt, na balkonie stała mała klatka. Wewnątrz niej znajdowała się papuga o pięknym upierzeniu. Wydawało się, że od wybuchu wojny minęło zaledwie kilka tygodni. Bezustanny huk i ryk dział artyleryjskich zmuszał kobiety i dzieci do ucieczki z domów. Chronili się w piwnicach i rowach, szukając jakiegokolwiek ratunku przed tą straszliwą zawieruchą. Strach i lęk przed śmiercią sparaliżowały mieszkańców osady.
— Trzeba natychmiast opuścić to miejsce — mówiła Stefa. — Wojna może potrwać dłużej niż kilka tygodni.
Nikt jednak nie wiedział, dokąd mają się udać i jak przeżyć te trudne dni. Zamożni obywatele miasta również pakowali swoje rzeczy w pośpiechu, szykując się do ucieczki z kraju. Większość z nich nie wierzyła w to, że wróg okaże się tak bezwzględny. Byli przekonani, że potęga militarna naszego państwa powstrzyma jego marsz. Jednak rzeczywistość okazała się zupełnie inna. Wojska nieprzyjaciela posuwały się naprzód w zastraszającym tempie, niszcząc wszystko, co napotkały na swojej drodze. Nasze oddziały ponosiły ogromne straty w ludziach i sprzęcie, co budziło głęboki niepokój. Z każdym dniem sytuacja stawała się coraz bardziej dramatyczna.
Mimo tych wszystkich trudności i niebezpieczeństw, w Domu Sierot panował względny spokój. Doktor robił wszystko, co w jego mocy, aby uchronić dzieci przed grozą wojny i zapewnić im choć odrobinę normalności w tych strasznych czasach.
— Czy uda nam się przetrwać tę próbę? — pytała Stefa, patrząc na bawiące się maluchy.
— Musimy być silni i wierzyć, że wkrótce zapanuje pokój — odpowiadał doktor ze skromnym uśmiechem.
Wspomnienie tej rozmowy na nowo zrodziło w jej sercu nadzieję. Jednak ta chwila spokoju nie trwała długo. W tym samym momencie z oddali dobiegł dźwięk syren alarmowych, zwiastujący kolejny atak.
Tym razem niebezpieczeństwo było blisko. Budynek zatrząsł się w posadach, a z sufitu posypał się tynk. Dzieci zaczęły płakać ze strachu, szukając schronienia u swoich opiekunów. Wiadomość o nadejściu wojsk nieprzyjaciela lotem błyskawicy obiegła całą okolicę. Wszyscy mieszkańcy osady wpadli w panikę, nie wiedząc, co począć.
— Panie Doktorze, musimy natychmiast zejść do schronu — wołała jedna z wychowawczyń, wbiegając do pokoju.
Korczak nie odpowiedział od razu. Przytulił mocno dwoje najmłodszych dzieci i spokojnym krokiem skierował się w stronę wyjścia. Jego postawa emanowała niezwykłą odwagą, co udzieliło się również pozostałym.
W schronie panowały ciemności i chłód. Dzieci siedziały stłoczone na twardych ławach, a starsi chłopcy szeptali między sobą. Każdy z nich bał się tego, co przyniesie jutro.
— Jak długo przyjdzie nam tu siedzieć? — pytał mały Szmulek, ocierając łzy z twarzy.
— Dopóki nie minie niebezpieczeństwo — odpowiadał cicho doktor. — Pamiętajcie, że jesteśmy tu razem i nic złego nam się nie stanie.
W tych trudnych chwilach doktor stał się dla dzieci prawdziwym filarem. Jego słowa dodawały im otuchy i pozwalały zapomnieć o grozie panującej na zewnątrz. Przez całą noc z oddali dobiegał huk eksplozji. Nikomu nie udało się zmrużyć oka. Wszyscy z niecierpliwością czekali na nadejście świtu i upragniony koniec tego koszmaru.
Gdy rano wyszli na zewnątrz, ich oczom ukazał się przerażający widok. Okoliczne domy były zniszczone, a na ulicach leżały gruzy. Mimo to budynek Domu Sierot ocalał.
— To prawdziwy cud — szepnęła Stefa, patrząc na nienaruszoną fasadę budynku.
— Nasza praca na tej ziemi jeszcze się nie skończyła — odpowiedział doktor, patrząc w stronę nieba.
Troska o los dzieci wciąż jednak nie dawała mu spokoju. Wiedział, że przed nimi jeszcze wiele trudnych dni i nocy. Zapasy żywności kurczyły się w zastraszającym tempie, a pomoc ze strony komitetów charytatywnych była niewystarczająca. Trzeba było podjąć natychmiastowe działania, aby uratować maluchy przed głodem... zebrali się niemal od pierwszego dnia. Administratorzy Domu Sierot, bogaci filantropi, opuścili miasto zaraz na początku wojny. Udali się w kierunku Rosji. W roku poprzedzającym wybuch wojny zmarł przyjaciel Domu Sierot, doktor H. R. i Klabuz. Poprzednio, ku wielkiemu zmartwieniu doktora, odszedł również ostatni z darczyńców, dr Eliasberg, powołany do wojska.
Ona pozostała zupełnie sama.
Ulice Warszawy zapełniły się tymczasem tłumami bezdomnych, uchodźcami. Rodziny zmobilizowanych żołnierzy, którym odebrano ich jedynych żywicieli, zaczęli masowo wyprzedawać swój dobytek, by kupić chleb. Chodzili w podartych łachmanach, zapełniając zaułki miasta, tłocząc się przed bramami gminy i magistratu, prosząc o jakikolwiek zasiłek. Według wstępnych szacunków do Domu Sierot przyjęto dwudziestu pięciu sierot, których ojcowie polegli w walce. Z wielkim trudem i mozołem udało się w końcu urządzić sypialnie – mieszczące sto pięćdziesiąt dzieci. Cztery filie zorganizowano w schroniskach na drugim brzegu rzeki, na jednym z placów Marszałkowskiej. Pod jej opieką w mieście znalazło się dwieście pięćdziesiąt dzieci.
Trzeba więc było wykarmić pięćset głodnych buź, a budżet wynosił zaledwie 5218 rubli. W swoim notesie doktor zadawał pytanie: w jaki sposób ona zdoła utrzymać te placówki? Udzielała mu lakonicznych, zwięzłych odpowiedzi, podając szczegółowe wyliczenia. Wymieniała nowe źródła dochodu, takie jak: „Towarzystwo Pomocy Żydom Poszkodowanym Przez Wojnę” czy amerykański „Joint”.
Jednak doktor nie pisał o najmniejszej nawet pomocy. Koszmar nocy nie ulegał zmianie. Za każdym razem, gdy doktor znajdował się w miejscu, gdzie wybuchła epidemia – choroba dotykała również dzieci. Groza tamtych dni była ogromna. Być może gdyby warunki sanitarne były lepsze, a stała opieka medyczna bardziej dostępna, ona zdołałaby uchronić to chore dziecko. Teraz jednak los leżał w rękach... dwóch laborantów oraz lekarza – w tyfusie.
Epidemia tyfusu plamistego dziesiątkowała żołnierzy na froncie i ludność cywilną w okopach. Pośród głodu, brudu i braku podstawowych leków, uchodźcy stłoczeni w domach noclegowych umierali w straszliwych męczarniach. Zaraza rozprzestrzeniała się lotem błyskawicy.
Gdy w Domu Sierot wykryto pierwszy przypadek tyfusu, odizolowano wszystkie chore dzieci. Izolatki urządzono w budynku na piętrze. Brzeg rzeki przy ulicy Krochmalnej spowiły kłęby czarnego dymu – palono tam ubrania i rzeczy osobiste dzieci. W wielkich kotłach gotowano wodę z octem, by zdezynfekować pościel i łóżka.
Władze okupacyjne (niemieckie) wydały surowe zarządzenia we wszystkich placówkach, które wyróżniały się wysoką zachorowalnością. Przeprowadzano przymusowe kontrole sanitarno-higieniczne, w trakcie których bezwzględnie rewidowano budynki. Wśród biedoty miejskiej krążyły złowrogie plotki: rzekomo dzieci z objawami gorączki są natychmiast wywożone do baraków dla chorych zakaźnie i tam pozostawiane bez opieki. Te doniesienia budziły paniczny strach. Maluchy tuliły się z płaczem do fałdów spódnicy Stefy.
— Gdyby tylko Doktor tu był... — rozmyślała z głębokim smutkiem i niepokojem. — Czy zdołamy ukryć przed nimi te dzieci? Czy nie zechcą ich zabrać?
W myślach szukała jakiegoś pocieszenia. Izolatki w Domu Sierot były czyste, a chore dzieci otoczone troskliwą opieką.
— Czy pozwolą nam chociaż raz wejść do tamtych baraków? Czy dadzą nam lekarstwa dla tych małych, bezbronnych istot?
Ogarnęło ją ogromne wzruszenie. Po raz pierwszy w życiu czuła się tak bezradna, pozbawiona jakiejkolwiek ochrony i wsparcia. W jej oczach nie było jednak łez, a jedynie niemy krzyk rozpaczy i bólu. W porannych komunikatach radiowych podawano niepokojące wiadomości o kolejnych ogniskach choroby. Nadzieja na szybki koniec wojny malała z każdym dniem, a widmo głodu coraz wyraźniej zaglądało do Domu Sierot.
Dzień po dniu, w porze południowej, wylewano do butelek z ciemnego szkła przygotowany napar z ziół, który roznoszono chorym maluchom. Droga do izolatek prowadziła przez wąski korytarz, na końcu którego znajdowały się drzwi z tabliczką: „Kwarantanna. Wstęp tylko dla osób upoważnionych”. Do pomieszczeń tych wchodzono w maskach ochronnych i specjalnych fartuchach. Z dnia na dzień kończyły się zapasy mąki i kaszy. Słońce rzadko zaglądało przez małe okna izolatek, a chłodny wiatr bezlitośnie smagał twarze opiekunów, gdy wychodzili na zewnątrz, by przynieść drwa do ogrzania budynku.
Walczyła z łzami w oczach i dławionym szlochem.
— Zapasy zostały zebrane dzięki szczegółowemu raportowi doktora — powiedziała usprawiedliwiającym tonem.
Jej serce przepełniał niepokój. Gdyby doktora nie było na miejscu, sytuacja wyglądałaby zupełnie inaczej. Pierwsze plotki i raporty, które do nich docierały, były ponure. Nie był to jednak moment na poddawanie się. Trzeba było poradzić sobie z sytuacją chorego dziecka najlepiej, jak to możliwe. I jej rzeczywiście udało się zebrać siły w samym środku tego chaosu.
— Zapasy zostały zebrane dzięki szczegółowemu raportowi doktora — powiedziała usprawiedliwiającym tonem.
Jej serce przepełniał niepokój. Gdyby doktora nie było na miejscu, sytuacja wyglądałaby zupełnie inaczej. Pierwsze plotki i raporty, które do nich docierały, były ponure. Nie był to jednak moment na poddawanie się. Trzeba było poradzić sobie z sytuacją chorego dziecka najlepiej, jak to możliwe. I jej rzeczywiście udało się zebrać siły w samym środku tego chaosu.
– Nej, hoppet om ett bättre liv är det som håller oss uppe... – sa hon med ett svagt leende. Gdy lekarz i pielęgniarka zaczęli rozmawiać o izolowaniu dzieci, zrozumiała natychmiast, co to oznacza. Izolacja była trudnym czasem, ale wszystko robiono po to, aby zapewnić dzieciom jak najbardziej znośne warunki bytu.
Tym razem nie było potrzeby ukrywania się ani zasłaniania twarzy. Przy drzwiach jadalni spotkała małą Asenat, która rzuciła się jej na szyję. Stefa wysilała się, aby zachować maskę i nie okazywać dziewczynce swojego niepokoju. Ale Asenat wyczuwała atmosferę, która różniła się od pierwszych, bardziej beztroskich dni. Już od wczesnego okresu w „Domu Sierot”, otwartym najpierw na ulicy Twardej, a potem na Krochmalnej, dziewczynka wykazywała ogromną wrażliwość. Okazało się wkrótce, że Asenat nie nadawała się do zwykłego systemu szkolnego i pozostała w domu jako rodzaj pomocniczej uczennicy. Między dziewczynką a oddaną nauczycielką narodziła się głęboka więź wzajemnej miłości w trudnych chwilach. Asenat widziała w Stefie matkę.
— Opieka nad nią i kochanie jej to dozwolony obowiązek... — mawiał doktor, a w swojej książce opisywał dziewczynkę w bardzo ciepłych słowach. Było oczywiste, że była głęboko przywiązana do dzieci, tak jak wszyscy inni pracownicy. Jej serce topniało w obliczu cierpienia maluchów. Nie wiedziała, jak poradzi sobie z sytuacją, jeśli choroba rozprzestrzeni się na kolejnych podopiecznych. Uczucia związane z tą małą dziewczynką były tak silne, że nie zdołała ich ukryć podczas badania lekarskiego.
Krótko potem, w chwili jasności, poczuła w sobie głęboki spokój. Ciemność ustąpiła na moment. Ale była to tylko chwilowa ulga, gdyż wkrótce gorączka znów przybrała na sile. Wiedziała, że musi walczyć, czasem ponad siły... No cóż, cokolwiek się wydarzy, reszta dzieci pozostanie zdrowa. Jeśli taka jest wola Boża, aby życie toczyło się dalej, poradzą sobie z tym kryzysem.
Tutaj, przy łóżku małego dziecka, siedziała i czuwała z wzrokiem pełnym miłości. Wyciągnięcie ręki było wystarczające, aby uspokoić dziewczynkę, gdy poruszała się we śnie. Pielęgniarka pochyliła się nad nią, szepnęła słowo pociechy i pocałowała ją w czoło, gdy nikt inny nie patrzył. Nie było niczego, co wskazywałoby na to, że stan dziewczynki się pogorszy. A gdy dreszcze gorączkowe ustąpiły, dziewczynka zaczęła mówić o swojej rodzinie, o tym, jak bardzo za nimi tęskni, ale że tutaj czuje się bezpiecznie. To był trudny czas dla doktora, który nie wiedział, co jej powiedzieć. Gdy Asenat skończyła czternaście lat, próbowała opuścić sierociniec. Jednak w regulaminie stało napisane, że żadne dziecko nie może opuścić domu, dopóki nie skończy siedemnastu lat. Ta separacja była trudna dla młodej dziewczyny, która nie widziała dla siebie innej przyszłości niż w tym domu.
Doktor rozumiał, że to nie tylko Asenat potrzebowała ich pomocy. „Dom Sierot” był inny niż pozostałe instytucje. To był dom w prawdziwym tego słowa znaczeniu, bezpieczne schronienie dla dzieci. Jak potoczą się ich losy w samym środku płonącej wojny, przy braku jedzenia i leków? Jak zdoła ochronić je przed całym złem, które znajdowało się na zewnątrz? Te myśli dręczyły ją nieustannie. Mimo że czasem czuli się samotni i zdani na siebie, zawsze istniała wola kontynuowania walki o zdrowie dzieci w tych trudnych czasach. To była ich misja... biedacy, którzy stali się uchodźcami.
— Przygotowaliśmy w naszych oczach wszystko, co było konieczne i możliwe. Niechaj wypróbują nasze siły. Niechaj wykażą tę godną postawę opartą na uznaniu praw dziecka — pisał doktor. Wewnętrzna siła została wzmocniona na rzecz wychowanków. Czysta, dobra, w trzech pokojach. Zaczęli marzyć i snuć plany dotyczące budowy specjalnego wewnętrznego budynku. Jakże krwawe i wzniosłe były te marzenia! Nie tylko sto pięćdziesiąt dzieci miało co roku opuszczać Dom Sierot, lecz po to, by gdy te dzieci dorosną, stały się pierwszymi dorosłymi, którzy zasłużą na miano „nowej generacji”, mającej szerzyć nauki nauczyciela na całym świecie.
Misja nowej wiary? Możliwe, wszak przez godzinę Asenat była zajęta. A w Domu Sierot nie było ani jednej godziny przed wybuchem wojny, w której nie zdecydowano by o posłaniu jej do Szwajcarii, by nabrała rozumu.
Dla Stefy nie wszystko było jasne, ponieważ w dniu jego wyjazdu na wojnę doktor napisał do niej krótki list, by powrócił. Zrozumiała, że Stefa pozostała sama w tych trudnych momentach, które osłabiły jej siły, a mogła przecież czerpać z obecności tej „córki”, którą kochała, by adoptować ją jako własną córkę. Minęło dużo czasu, zanim Asenat przybyła. W dniach wojennej pożogi, pośród trudów podróży i udręk, w Warszawie. Wszystko było dobrze do momentu, gdy w trakcie epidemii tyfusu, z powodu skrajnego wycieńczenia organizmu, zaczęli masowo chorować — czy zdołają udźwignąć ten ciężar i przetrwać nękające ich zarazy?
W domu była już tylko Asenat, a nie Stefa. Pobiegła z garnkiem zupy do baraków dla chorych zakaźnie w tyfusie, gdzie na łóżkach leżało już blisko dziesięć chorych dzieci. I była zmuszona patrzeć ze łzami w oczach, jak ten lekarz odsyła najmłodszą dziewczynkę, ponieważ zabrakło lekarstwa, które przysłał. Pozwolono jej wejść do wnętrza sali. Zobaczyła chorych... maluchów. Ich stan nie był wcale taki straszny. Ogromna radość zapanowała w jej sercu, gdy zobaczyła ich żywych. Poczuła obowiązek, by powracać do nich każdego dnia. Stefa wsłuchiwała się w głos dziewczynki, a jej serce zamarło ze strachu.
— Nie pozwolę ci już więcej stąd odejść — powiedziała ze łzami w oczach i przytuliła ją mocno do serca. Zdała sobie sprawę, że przez te kilka dni Asenat odwiedzała chore dzieci w tajemnicy przed wszystkimi.
W jedną z nocy wybuchł pożar. O godzinie ósmej rano dał się słyszeć głośny ryk syreny strażackiej. Przybyła straż, by zabrać Asenat i ponownie przewieźć dzieci do izolatek. Stefa nie była w stanie dłużej powstrzymać łez. Kamienie na bruku wydawały się pękać z żalu, a z kuchni dobiegał zapach spalenizny. W nocy, pod wpływem strasznych wiadomości, które przyniósł poranek, ogarnęło ją paraliżujące poczucie bezradności.
Wiadomość o śmierci swojej córki przyjęła tak, jak przyjmuje ją setki matek. Dla innych był to chleb powszedni, ale Asenat pozostała w żałobie przez całe swoje życie.
