What happened to the future Maapilim in June 1945 when in Bergen-Belsen.

 June 1945.

Syftet med vistelsen: Flykt från Danmark. - Norbert Pogorzelski flydde från Tyskland, därefter flydde han från Danmark och därefter lämnade han Sverige för Eretz Israel.

 

Av Danmarks 7 800 judar (varav 1 500 var flyktingar från Tyskland och 1 300 var halvjudar) lyckades i november 1943, 7 220, samt 686 icke-judiska makar till dem, fly över sundet till Sverige. Norbert Pogorzelski var en av de.

British soldiers force Jewish refugees from Aliyah Bet immigration ship Theodor Herzl through a disinfection station in Haifa before deporting them to detention camps in Cyprus. April 24, 1947. Norbert Pogorzelski was among them.

British soldiers carrying Jewish refugee body from Aliyah Bet immigration ship Theodor Herzl. April 24, 1947.

British soldiers watch Jewish refugees from Aliyah Bet immigration ship Theodor Herzl upon arrival to the port of Haifa, before deporting them to detention camps in Cyprus. April 24, 1947.

Hidden Korczak

Children from Janusz Korczak's orphanage photographed together with Korczak and several of their counselors. In the photo: Korczak is hidden top row, fifth from the left. The counselors in the photo are Arie Buchner and Helena Fliderbaum.

Photo from Rózyczka summer camp. In front Pani Saba - Sabina Lejzerowicz, one of the counselors behind her sitting in the shadow in the white cap is most probably Janusz Korczak.

Repozytorium Janusza Korczaka - "Pan Misza" - Michal Wasserman Wroblewski i dzieci - fotografia opisana przez Szlomo Nadla i Romana Wassermana Wróblewskiego.

W Lasku Korczakowskim w Izraelu w 1967 roku. Identyfikacje Szlomo Nadla i Romana Wassermana Wróblewskiego - O tym jak mój Tata stał się Panem Miszą - Repozytorium.

Identyfikacje Szlomo Nadla i Romana Wassermana Wróblewskiego. Rok 1967. Przyszły Las Korczaka. Izrael.

Pamiętam ten dzień w 1967 roku, oczywiście ze zdjęć. To było puste wzgórze bez jakiejkolwiek roślinności. Wygląd bardziej pustynny niż wzgórza pod Jerozolimą.

Ja wtedy, w 1967 roku chyba pisałem maturę z polskiego na ul. Karowej 18, a przez okna klasy widziałem budynek Instytutu Higieny gdzie miał przez wiele lat wykłady Janusz Korczak a ja w tej samej sali, w latach pięćdziesiątych oglądałem "Poranki filmowe" dla dzieci.

O dzieciach Korczaka wiedziałem, że nie przeżyły Zagłady. Wtedy nie myślałem jednak o tych, które przeżyły. Widziałem, że to było niemożliwe. To niemożliwe. dotyczyło jednak tylko dzieci w Getcie Warszawskim. O tych innych, które wyjechały z Polski przed wojną lub przeżyły w ZSRR, nie myślałem.

Świat "Dzieci Korczaka" otworzył się dla mnie dopiero w Szwecji, gdy "Dzieci Korczaka" zaczęły przyjeżdżać do mojego Taty do Szwecji. Nagle mój Tata stał się Panem Miszą.

Większość dzieci poznałem jednak w Izraelu w 1994 roku. Zostałem usynowiony przez wiele osób. Te najbliższe to Szlomo Nadel, Klara Maayan i Ceśka Arnon, która mnie nie tylko usynowiła, ale i powiedziała, że będzie babką dla moich córek.

Te usynowienie przez Szlomo i Fredę Nadel trwało do końca życia Szlomo. Do dzisiaj pamiętam chwilę, gdy Freda odbierała telefon i wołała: „Szlomo! To Romek!

Szmulik Gogol* dał mojej córce harmonijkę. Babcia Ceśka Arnon, Króla Maciusia i Listy Korczaka do pisane do jej męża Józka Halperna Arnona. Szlomo podzielił się zdjęciami i wiadomościami.

Dzieci z Domu Sierot wysyłały do Pana Miszy swoje zdjęcia i swoich dzieci.

*Z wpisu Szlomo wynika że Szmul, Szmuel Gogol, ten który przeżył Auschwitz grając w orkiestrze obozowej był nazywany w Domu Sierot Szmulikiem.
Szmuel Gogol kuzyn Felka (Fajwla) Grzyba młodszy od niego o osiem lat jego kuzyn znalazł się również na skutek dramatycznych okoliczności życiowych na w Domu Sierot na Krochmalnej. Gogol urodził się w Warszawie. Jego matka Broncia (siostra Felka Grzyba) - pianistka pochodząca z Przasnysza, zmarła trzy i pól roku po urodzeniu chłopca. Jego ojcu z powodu komunistycznej działalności groziło więzienie, uciekł wiec ...na Kubę, gdy mały Szmuel miał pól roku. Chłopiec został zatem bez rodziców. Babka, Myndl Grzyb, pod której opiekę trafił, zadecydowała wówczas, ze odda wnuka do sierocińca prowadzonego przez Korczaka. Z pewnością istotne znaczenie dla podjęcia tej decyzji miał fakt, iż był tam już jej syn, Fajwel Grzyb i młodsza córka Helenka.

W sierocińcu obowiązywał niecodzienny zwyczaj: kiedy dziecku wypadał ząbek, Stary Doktor zapisywał na konto jego dotychczasowego właściciela 50 gr. Gdy Szmuel Gogol pozbył się w naturalny sposób pierwszego garnituru uzębienia i obchodził 14-te urodziny, (było to 14 września 1939 roku) zebrała mu się pewna sumka pieniędzy. Mały Szmuel marzył od dawna o ustnej harmonijce. No i ja otrzymał. Szybko nauczył się gry na organkach. Gdy Niemcy zajęli stolice, trafił wraz z całym sierocińcem do getta. Warunki życia pogarszały się tam z dnia na dzień. Babka Grzybowa przyjechała z Przasnysza, aby ratować wnuka. Wyprowadziła go poza mury Dzielnicy Zamkniętej. Niedługo jednak cieszyli się wolnością. Trafili niebawem do getta w Makowie Mazowieckim, a stamtąd do obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu.
Tam za kawałek chleba Szmuel odkupił od współwięźnia ustna harmonijkę. Gdy kiedyś grał na niej, usłyszał to jeden z SS-manów i przydzielił Szmuela do słynnej obozowej orkiestry, która koncertowała w pobliżu komór gazowych, bo zgodnie niemieckim planem muzyka miała oszukać i uśpić czujność setek tysięcy ofiar, które prowadzono tamtędy na śmierć. Szmuel widział tych ludzi. Dostrzegł wśród nich także bliskie sobie osoby. Nie mógł patrzeć na niekończący się taniec śmierci wiec gdy grał, zamykał oczy.

Harmonijka ustna - doprawdy zaczarowane organki - uratowały faktycznie Szmulikowi Gogolowi życie. Kiedy po wojnie znalazł się w Izraelu, zorganizował jedyny w swoim rodzaju zespól dziecięcy, w którym wszyscy grali na organkach. W roku 1991 przyjechał wraz ze swoim ansamblem do Polski. Odwiedził dawny sierociniec przy ul. Krochmalnej, gdzie obecnie również znajduje się dom dziecka, a także Przasnysz. Gogol szukał tutaj śladów swojego dzieciństwa. Odnalazł dom, w którym mieszkała babcia Grzybowa. Ale jej samej już tam nikt nie pamiętał.

Na końcu filmu, który nakręcono podczas tej podroży, jest niezwykła sekwencja: wirtuoz organek i jego zespól graja na tle ruin obozowego krematorium. Ludzie z ekipy filmowej nie mogli kręcić tej sceny. Płakali ze wzruszenia. A Szmuel Gogol grał, jak zwykł to był czynić, z zamkniętymi oczyma. To mu zostało z obozu.

Szmuel Gogol wybrał się do Polski również w następnym - 1992 roku. Chciał być w rok później na obchodach 50. rocznicy powstania w Gettcie Warszawskim. Nie zdążył. Zmarł wkrótce po powrocie do Izraela. Mówi się, iż nie udźwignął smutku, co towarzyszył mu w podroży do miejsc, które przypominały mu tragiczna przeszłość.

O WOJNIE NIC w Małym Przeglądzie z 1 września 1939.

Pierwsza strona "Małego Przeglądu" z 1 września 1939. Młody szomer* jest widoczny z lewej strony z idacymi za nim innymi... Rysunek wykonany prawdopodobnie przez przyjaciela Korczaka Meira Faszynka.

Mały Przegląd: pismo dzieci i młodzieży: tygodniowy dodatek bezpłatny do nr 244 "Naszego Przeglądu". R.14, nr 35 ( 1 września 1939).

Trzecia strona "Małego Przeglądu" z 1 września 1939

Mały Przegląd - O Poezji Szomrowej

Korczak sądził że rozwiąże/złagodzi problem antysemityzmu w Polsce. Stąd m.in. pomysł "Małego Przeglądu". Wraz z narastaniem w latach trzydziestych w Polsce antysemityzmu w "Małym Przeglądzie" coraz częściej pojawiają się relacje z Palestyny wyjazdów, emigracji, do Erec Israel - Palestyny. jak i reportaże z obozów szomrów w Polsce. Szomrowcy* to skauci z organizacji Haszomer Hacair**, organizacji przygotowującej żydowskie dzieci do wyjazdów do Erec Israel.

W ostatnim numerze pisma Mały Przegląd który ukazał się 1 września 1939 roku w dniu wybuchu wojny nie ma słowa o wojnie. Jest natomiast artykuł o obozie szomrowskim i o koloniach letnich.

W innych numerach pisma Mały Przegląd oprócz reportaży z obozów szomrów są inne opisy działalności szomrów jak np. obchody święta Lag Baomer wraz z dziećmi z Domu Sierot. Haszomer Hacair wydawał w Warszawie i we Lwowie własne pismo, miesięcznik Młody Czyn z którym współpracował.

"Mały Przegląd" ukazywał się przez 13 lat. Większość młodych czytelników i reporterów Małego Przeglądu nie przeżyło Zagłady.

Urywek z artykułu Na kolonii szomrowskiej.

Mieliśmy owego dnia grę skautową, w której brały udział dwie grupy: wartownicy i podkradający się. Wartownicy byli ukryci w krzakach i pilnowali chorągwi. Podkradający się zaś chcieli zdobyć chorągiew i oczywiście nie być zauważonymi przez wartowników. Jeżeli wartownik ujrzał podkradającego się, mówił: "Amod" czyli "Zatrzymaj się" i odbierał mu krawat. Zdobyte krawaty trzeba było oddać naszemu kierownikowi Szmuelowi, który był w Dąbrówce, w pewnej wiosce pod Kazimierzem. Z kilkoma koleżankami pobiegłyśmy do Dąbrówki, by oddać Szmuelowi zdobyte krawaty. Zamiast Szmuela zastałyśmy dyżurnego. Na pytanie...

... nosze, na których bezwładnie leży zbroczony krwią Szmuel. Cały był blady jak kreda.— Gdzieście go znaleźli? — pytamy drżącymi wargami. —Był w Kazimierzu u pewnego chłopa. Chłop opowiedział nam, że znalazł go w lesie podczas zbierania jagód. Był całkiem zalany krwią. Chłop podarł wtedy koszulę na wąskie pasy i obandażował nimi Szmuela. Rozpacz nas ogarnęła. Może Szmuel umrze?

Młody Czyn - Pismo Młodzieży Szomrowskiej o Korczaku.

Młody Czyn - Pismo Młodzieży Szomrowskiej o Korczaku.

Ostatnia zmiana szaty "Małego Przeglądu". 21 maja 1937 roku ukazuje się gazeta w nowej szacie graficznej. Tak będzie wyglądała gazeta do ostatniego numeru czyli do 1 września 1939 roku. Znika rysunek młodzieży - dwóch dziewczynek i chłopca i pojawia się mały szomer* z łopatą za którym przy wschodzącym słoncu podąża młodzież. Rysunek z Erec Izrael wykonany prawdopodobnie przez przyjaciela Korczaka Meira Faszynka.

Po wojnie organizacja stała się partią polityczną. Razem z innymi syjonistami zajmowała się nielegalnymi przerzutami Żydów do Palestyny, a także działalnością społeczną (np. opieką nad sierotami żydowskimi). Haszomer Hacair rozwiązano w Polsce w 1949, ale powstała w Polsce na nowo w 2015 roku


* Szomrowcy to potoczna nazwa członków Ha-Szomer Ha-Cair.

** Ha-Szomer Ha-Cair (Haszomer Hacair, hebr.השומר הצעיר, „Młody Strażnik”) – międzynarodowa skautowa żydowska organizacja młodzieżowa. Powstała w 1916 w Wiedniu z połączenia ruchu Ceirej Cijon (mającego charakter kółek samokształcenia z lekcjami hebrajskiego) oraz organizacji Ha-Szomer "Strażnik" o charakterze skautowym, opartej głównie o brytyjski model skautingu.

W 1924 roku powstała w Gdańsku Światowa Federacja Haszomer Hacair. W szesnastoosobowej grupie założycielskiej w Polsce znalazł się m.in. Janusz Korczak (Henryk Goldszmit).
Skautowska organizacja Haszomer Hacair dążyła do budowy żydowskiej państwowości w Palestynie, zajmowała się wychowaniem młodzieży oraz przygotowaniem jej do osadnictwa kibucowego.

O Panu Miszy Wassermanie Wróblewskim - W małym pokoiku, przyległym do sypialni chłopców, w tak zwanej izolatce, gdzie żył i pracował do końca Janusz Korczak, ktoś klęczał nad walizką pełną papierów.

Ulica Sienna 16 - Po deportacji Korczaka i Dzieci.

Lekarka - wspomina Hanna Mortkowicz-Olczakowa - która przybiegła do Domu Sierot w kilka godzin po wywiezieniu Korczaka, Stefanii Wilczyńskiej i dzieci, opowiadała mi dokładnie, jak wyglądało to opuszczone wnętrze, w którym otwarte szafy i nieład rozrzuconej pościeli świadczyły o pośpiechu, podobnie jak dymiące garnki z nie wypitą i nie ostygłą jeszcze kawą. W małym pokoiku, przyległym do sypialni chłopców, w tak zwanej izolatce, gdzie żył i pracował do końca Janusz Korczak, ktoś klęczał nad walizką pełną papierów. Był to jeden z dawnych kierowników bursy, chwilowo zamieszkały w Domu Sierot. Wrócił rankiem wraz z kilkoma starszymi bursistami z nocnej pracy w warsztatach i zastał dom pusty. Ten młody człowiek na pewno szarpany w tej chwili przez rozpacz i strach, pomyślał przede wszystkim o jednym - o pierwszym swym obowiązku. Wyciągnął spod ubogiego składanego łóżka walizkę Doktora i ładował do niej papiery, notatki, rękopisy, roczniki ,,Gazetki Domu Sierot” w nadziei, że uda mu się je wynieść, schować i ocalić.”*

Pan Misza Wasserman, wspomniany jako "Kierownik Bursy" przeniósł wieczorem 5 sierpnia 1942 roku walizki z dokumentami Doktora przez most nad ul. Chłodną do Dużego getta. 

W małym pokoiku, przyległym do sypialni chłopców, w tak zwanej izolatce, gdzie żył i pracował do końca Janusz Korczak, ktoś klęczał nad walizką pełną papierów. Był to (Pan Misza Wasserman) jeden z dawnych kierowników bursy, chwilowo zamieszkały w Domu Sierot.

* Folk-Sztyme 17 stycznia 1987 r.